ଏକ ସମୟର କଥା, ବେଦମାଳୀ ଜଣେ ପ୍ରଭୁତ୍ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଝଡି ପଡିଥିବା ପତ୍ର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କ ମନ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଅପରିବାର୍ତ୍ତିତ ରହିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଓ ଏପରି ପ୍ରକୃତିର ଦାନରେ ଗତିଶୀଳ ଥିଲା। ବେଦମାଳୀ ବିନମ୍ର ଭାବରେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭାଷାରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଉଦ୍ଧାର କର।" ତପସ୍ବୀ ହସି, ବେଦମାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ କହିବି, ଯାହା ଆତ୍ମସଂୟମ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି କଷ୍ଟକର। କେବେ ଅପବାଦ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ। ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଓ ମୂଢ଼ଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚକୁ ନିଜ ଶରୀର ଭଳି ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ଶାନ୍ତି ପାଇବ। ଚାଳକ, ଅହଂକାର ଓ କଠୋରତାକୁ ଛାଡି ଦିଅ। ନିଜ କରିଥିବା ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କେବେ ଉଘାଡ଼ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ। ଅତିଥିଙ୍କ ସମ୍ମାନ ସଦା କର, ନିଜ ପରିବାର ସହ କେଉଁସି ବିରୋଧ ନ କର। ମୁଁ ଯେପରି ଭଲ ବିଚାର କରେ, ସେପରି ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜା କର। ଏବଂ ପୂଜାରେ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ। ଅଭିଷେକ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କର। ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରରେ ପଥ ଶୋଭାୟମାନ କର ଓ ଦୀପ ଦିଅ। ପରିକ୍ରମା, ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତିପାଠ କର। ନିତ୍ୟ ଭାବରେ ବେଦାନ୍ତ ପାଠ କର, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ କିଛି ଅଂଶ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବେଦମାଳୀ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ମୁଁ କିଏ? ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ ତିନି ଦିନ ରାତି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଇ ବେସ୍ତ ରହିଲେ। ପୁଣି ଏକଥା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁଁ କିଏ? ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ? ମୋର ଜନ୍ମ କ'ଣ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଅଜ୍ଞାନର ପବନରେ ଚଳିତ ମନ କିପରି ନିଜ ସତ୍ତା ପାଇବ?" ଜ୍ଞାନୀ କହିଲେ, "ଏହି ଅହଂକାର ଓ ମନର କ୍ରିୟା, ଆତ୍ମାର ସଂପୃକ୍ତି ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଯେଉଁଠି ରୂପହୀନ ଓ ଅପରିମିତ, ସେଉଁଠି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି? ଯାହାର ସ୍ଵଭାବ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ? ଅନନ୍ତ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜନ୍ମ କିପରି ବିବେଚିତ? ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଅକ୍ଷତ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଚିଜ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।" ବେଦମାଳୀ ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। "ମୁଁ ସେଇ" ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ। ପରେ ବେଦମାଳୀ କାଶୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ। କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛିଡ଼ି ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏଉଁବେଳେ, ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସେ ସମୟରେ, ସେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଇଙ୍କର ଅଂଶ ଦେଲେ। ଏବଂ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ଧନକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଅତି ଅପବ୍ୟୟରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।