ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାର୍ଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଅଥର୍ବଣ ଉପନିଷଦର ଉଦ୍ଧୃତି ଅନୁସାରେ, ସେମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ, "ବ୍ରହ୍ମର ଦୁଇଟି ରୂପ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର ।" ଏହି ଦୁଇ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଅଭିନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେଠିକୁ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଦୁଇ ରୂପର ଏକତାକୁ ବୁଝନ୍ତି—ନିମ୍ନତମ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା । ଏଠିରେ, ନିମ୍ନତମକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏବଂ ପରମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହି ପରମ ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ । ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମାର ଏକତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମାର ବନ୍ଧନ ଛିଡ଼ିଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଅଲଗା ଅଲଗା ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ଏହିପରି, ବେଦାନ୍ତ ଅନୁସାରେ କୁହାଯାଏ—ଏଠାରେ କିଛି ଅଧିକ ନାହିଁ, ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚତମ ଏହି ପରମ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଓ ନିର୍ଗୁଣ । ଏହି ପରମ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ବା ଭୋଗ୍ୟତ୍ୱ ନାହିଁ । ଯେହেতୁ ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଆବଶ୍ୟକ, ସେଠାରେ ଏହି ପରମ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର । ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପରମ ମୁକ୍ତିର ସାଧନ । ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମା ବହୁ ରୂପ ନେଇଥାଏ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ । ଏହିପରି, ମୁକ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷି ଜନମାନେ ମାୟାକୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପରେ, ମାୟାକୁ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଓ ବିଭିନ୍ନତାର ଭାବ ଦେଇଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଦରକାର । ଏହି ଭାବରେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଅବିଦ୍ୟାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସର୍ବଦା ପରମ ଆତ୍ମା ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ । ଏହି ଯୋଗ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହୁଏ । ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ବିବରଣୀ ଦେବି । ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ହେଉଛି—ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧାରଣା, ଓ ଧ୍ୟାନ । ଏହି ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି । ଯମ ଭାବରେ କ୍ରୋଧ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାର ଅଭାବକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ । ଅହିଂସା, ଯାହାକୁ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ସତ୍ୟବାଦୀତା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଅପରଧ ନ କରିବା ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ୟର ଜିନିଷ ନ ନେବା ଅପରିଗ୍ରହ । ଅନ୍ୟର ଜିନିଷ ନେବାକୁ ଚୋରି କୁହାଯାଏ, ଏହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ଅଚୌର୍ୟ୍ୟ । ଏଠାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ମିଳେ—ଏକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ବର୍ଗରୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ । ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି ସହ କେବଳ କଥା ହେବା ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ପାପ ଦିଏ । ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ହୁଏ । ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅପରିଗ୍ରହ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦାନ ନ ନେବା, ଯୋଗର ସିଦ୍ଧିକୁ ନେଇଯାଏ । ଧର୍ମବିଦ୍ୟମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଦୋଷ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଏହାର ବିପରୀତ କ୍ରୋଧ ନ ଥିବା ଗୁଣ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଦୋଷ ଭାବେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି, ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଅନିର୍ଷ୍ୟା କୁହାଯାଏ । ଏବେ ମୁଁ ନାରଦ, ତୁମକୁ ନିୟମ ବିଷୟରେ କହିବି । ଦିନର ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ପୂଜା କରିବାକୁ ନିୟମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଏ । ତପସ୍ୟାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯୋଗ ଉପଲବ୍ଧିର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାୟ ବୋଲି କହନ୍ତି । ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମହାବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅଧ୍ୟୟନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧୀ ଭାବରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ ନାହିଁ । ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି । ତିନି ପ୍ରକାର ଜପ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ । ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଜପ କୁ ବାଚିକ ଜପ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଏ । ମନ୍ଦ ସ୍ୱରରେ ହେଉଥିବା ଜପ ବାଚିକ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ଫଳଦାୟକ । ଯେଉଁ ଜପକୁ ମନେ ମନେ କରାଯାଏ, ସେହି ମନସିକ ଜପ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧିକୁ ଦିଏ । ଏପରି ଭାବେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ପରମ ଆତ୍ମାର ଗୁଣ, ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଓ ଯୋଗର ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପଥ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।