ଏହିପରି ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ଜଣେ ଜନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କର ପରମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଧର୍ମର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭାବିଥିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକର ଚରିତ୍ର ଏକ ଢଙ୍ଗର ଦେଖାଏ, ମନରେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ରଖେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କ ସମାନ। ଏପରି ତାପସ୍ୟା, ପୂଜା ବା ଧ୍ୟାନ ସବୁ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ଏହିପରି କର୍ମଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜା ଯାହା କର୍ମମାର୍ଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେହିପରି ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତୁତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମଯୋଗୀ ଭାବରେ ଅଭିହିତ। ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବାକୁ କ୍ରିୟାଯୋଗ କୁହାଯାଏ। ଏପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ, ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜମାହେବା ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠି ଜ୍ଞାନ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏହା କିପରି ମିଳେ, ସେଥିର ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍। ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଦା ନିତ୍ୟ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବିରକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସଂସାରରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଥାଏ। ତାଙ୍କର ସଂସାର ରୂପୀ ବନ୍ଧନ କେବେ ବି ଛିଣ୍ଡାଯିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଯେଉଁମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଜାଣ। ଯୋଗ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି କହେଃ 'ବ୍ରହ୍ମର ଦୁଇଟି ରୂପ ଜାଣିବା ଦରକାର'। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଅଭେଦ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। ତଳ ରୂପକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି; ଉଚ୍ଚ ରୂପ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମା। ପରମ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମାର ବିଭିନ୍ନତାର ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ। ଲୋକମାନେ ଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜିତ ଦେଖାଯାଏ। ଏବଂ ବେଦାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଗୁଣଶୂନ୍ୟ ପରମାତ୍ମା ପାଇଁ କୋଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ବା ଭୋଗତ୍ୱ ନାହିଁ। ଯାହା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଜାଣିବା ଦରକାର, ସେଇଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସେଇ ଉପଲବ୍ଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ଉପାୟ। ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ୍ ଅଟୁଟ୍ ଅଛି। ଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା ଅନେକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ, ମାୟାକୁ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଭିନ୍ନତା ଭାବ ଦେଇଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଦରକାର। ତେଣୁ, ଯେଉଁମାନେ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମାତ୍ମା ହୃଦୟରେ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଯୋଗ ଏଠାରେ ଅଠଟି ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧାରଣା ଓ ଧ୍ୟାନ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। କ୍ଷୁଦ୍ରକ୍ରୋଧ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଅଭାବକୁ ଯମ ଭାବରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।