ପାପୀ, ମୂଢ଼ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଥିବା ଲୋକେ କାହିଁକି ନାଶକୁ ଯିବେ ନାହିଁ? ଏହି ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ୟଥା କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅଟକିଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ପରଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ। ସେମାନେ ଏମିତି ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିବା ବଡ଼ ଦୁର୍ଲଭ। ଯିଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବିକଳ୍ପ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ସଂସାର ରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ମହାପୁରୁଷ। ସେଇ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ମଣିଷ ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରର ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅଛି। ଏହି ଦୁଃଖରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଉଛି— ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ସେଇ ଉପାୟ କ'ଣ? ଏବଂ, ମହାମୁନି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବ? ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଅଭିଲାଷାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଏହି ଲୋଭରୁ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଉଁଠାରେ ପୁଣି ପାପ କାମ ଘଟେ। ଯେଭଳି ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେଭଳି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଉପାୟ ଚାହାନ୍ତି, ଜାଣନ୍ତୁ—ହରି ହେଉଛନ୍ତି ପାଳକ, ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସଂହାରକ, ଏବଂ ସେଇ ମୁକ୍ତି ଦାତା। ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅପରିକ୍ଳିଷ୍ଟ, ସେଇ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେଇ ଅଜର, ଅମର, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦର ରୂପ, ଏହାକୁ ମୁକ୍ତି ଉପାୟ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଯିଏ ଶାଶ୍ୱତ ଧାମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ। ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦାତା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ମଣିଷମାନେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର; ତେଣୁ ମଣିଷ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ୍। ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦାତା ଭାବେ କୁହନ୍ତି। ସେଉଁଠି ମାନବ ଯେଉଁମାନେ କାମନାରହିତ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଏହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ମିଳନ୍ତି। ଅଦୃଶ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦାତା ଭାବେ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଧାମ ଦେଇଥିବା, ସେଇଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍। ହରି, ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ, ଅଜର ଓ ଅମର, ସେଇ ମୁକ୍ତି ଦାତା। ଯେଉଁମାନେ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅମରତ୍ୱ ପାଇଯାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଛିଯାହା, ସେହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମ। ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ସେହିଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ସଦା ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହି ପଥ ସଠିକ୍ କ'ଣ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଭକ୍ତିର ମୂଳ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ କର୍ମ ପଥରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତି, ଏହା କ'ଣ? ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେହି ଉପାୟ କ'ଣ? ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ କହନ୍ତି। ଯୋଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—କର୍ମ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଭେଦରେ। ତେଣୁ, କର୍ମ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍। କେଶବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ ଏବଂ ଦୟା ଦୁହିଁଠି ଯୋଗରେ ସମାନ।