ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜନ୍ମର ଦୁଃଖ ଓ ମୋହର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖୁଥିଲି, ମୋ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଭରିଯାଉଥିଲା। ଶରୀର, ମନ ଓ ମୁଁ ମନେ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ; ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏକା ଏକା ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଛି। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନେକ ଭାବରେ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରେ, କେବେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ, କେବେ ମନ ମଧ୍ୟରେ। ତଥାପି, ଜନ୍ମ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୀଳା ଶୁଣି, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭିତରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ନାରାୟଣଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯିଏଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ, ଯିଏ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ମୁନି, କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—ଏବଂ ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦ୍ର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ସମ୍ସାରର ଅସହ୍ୟ ବନ୍ଧନକୁ କାଟିବା ଉପାୟ ଭାବେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ମନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରେ—'ଏହି ଦୁଃଖର ଗୃହ, ଏହି ସଂସ୍କାରମୟ ଆଶ୍ରୟକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ପାର ହେବି।' ନାରଦ ଋଷି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଜୀବକୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ମିଳେ, ମାତା ମଧ୍ୟ ଏହାର କଷ୍ଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ମର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଏହି ଜୀବ ଜନ୍ମପଥରୁ ବାହାରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏକାଥରେ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ପ୍ରବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅବସ୍ଥା ଏମିତି ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗର୍ଭରୁ ବାହାରୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ। ବାହାରର ପବନ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ଗତ ଦୁଃଖମାନେ ସ୍ମୃତି ହୀନତାରେ ହରାଇଯାଏ, ତଥାପି ଅଜ୍ଞାନରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ। ଏପରି ଭାବରେ ଶିଶୁବୟସ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ପରିସ୍ରାବରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀରରେ, ଭିତର ଓ ବାହାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଓତପ୍ରୋତ ହୁଏ, କିଛି କହିପାରେ ନାହିଁ, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଏ, ଏବଂ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଲୋକ ଦୁଧ ଆଦି ଦେଇ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ଶରୀରୀକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର ହୋଇ ରହି, ଏହି ଶିଶୁ ମାଛି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିପାରେ ନାହିଁ। ପରେ, ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିଟାଯିବା, ଧୂଳି, ରାଖ, କାଦିରେ ଖେଳିବା, ସଦା ଝଗଡ଼ା କରିବା, ଅପବିତ୍ର ରହିବା, ବିଭିନ୍ନ କାମରେ ବାଧ୍ୟ ହେବା, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇପାରିବା ନଥିବା ଭିତର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ। ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଧନ ଉପାର୍ଜନ, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଏବଂ ତାହାର ହ୍ରାସ ଓ ବ୍ୟୟରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ। ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମନ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ସଦା ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଧନ ଓ ଜନାନୀ ଦଳବଳରେ ଲାଗି ରହି, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଜନାନୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି, ଅନାବଶ୍ୟକ ଅଭିମାନରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପିଲା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରୋଗୀ ହେଲେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି, ସେ ଅନ୍ତଃକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁଶଯ୍ୟାକୁ ଆସିପଉଛି। "କିପରି ଏହି ସମୃଦ୍ଧି ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରିବି?" "ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?" "ଗାଁଠି ମୋ ପାଖକୁ କାହିଁକି ଫେରିଲା ନାହିଁ?" "ଅବିବେକରେ ଧାନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ପୁଅମାନେ ସଦା କନ୍ଦୁଛନ୍ତି।" "ଉପାର୍ଜନ ହେଉନି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଦମନ ହେଉଛି।" "ମୁଁ କୌଶଳ ନାହିଁ, ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଅଲସ ଓ ଅସ୍ଥିର।" ଏଭଳି ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିପାରେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେଇ, "ହାୟ ଭାଗ୍ୟ! ଏମିତି ଅଭାଗା ମୋତେ କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି କଲୁ?" ବୋଲି କ୍ଷୁଦ୍ରତା କରେ। ସମସ୍ତ ଅଂଗ କମ୍ପିତ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଧୂସର ଦୃଷ୍ଟି, ଗଳା ଶ୍ଳେଷ୍ମାରେ ଅଟକିଥିବା, ପୁଅ, ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଳି ଖାଇ, ମନେ ଚିନ୍ତା କରେ—"ମୋ ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସିବ? ମୁଁ ମରିଗଲେ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଘର, ଜମି, ଧନ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବେ? ସେଗୁଡ଼ିକ କାହାର ହେବ?" "ମୋ ଧନ ଅନ୍ୟମାନେ ନେଇଯିବେ, ମୋ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବେ?" ଏଭଳି ମୋହର ବେଦନାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଜୀବନର କୃତ୍ୟମାନେ କେବେ ମନେ ପକାଏ, କେବେ ଭୁଲିଯାଏ, ଯେଉଁବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଯାଏ। ରୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶରୀର ଭିତରେ ଜଳୁଛି, ଖଟିରୁ ଶେଇଠାରେ ଶେଇଠାରେ ଶିଫ୍ଟ କରୁଛି, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛି, ଅପରିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା କିଛି ପାଣି ମାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ "ପାଣି ଭଲ ନୁହେଁ" ବୋଲି କହିଲେ, ମନେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ଆସେ, ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଯାଏ। ଏହା ପରେ, ହାତ ପାଁ ଚଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ କନ୍ଦୁଛନ୍ତି, କିଛି କହିପାରେ ନାହିଁ, ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି—ଏହି ଧନ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ କାହାର ହେବ? ଆଖି ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଳା ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଯାଏ, ତେତେବେଳେ ଯମଦୂତମାନେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ନେଇଯିବା, ଏବଂ ପୂର୍ବ ରହିଥିବା ନରକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହିଠାରୁ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ହରିଙ୍କ ସେବା କରୁନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁଳନାରେ କିଏ ଅଧିକ ଅବିବେକୀ? ଯେମାନେ ଅନୁରାଗରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଜୀବନ ଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି—ହାୟ!