ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହି ସଂସାରରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ—କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ବିତି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ନିୟମ ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଜୀବ ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ସେଇ ଅବିନାଶୀ ପରମେଶ୍ୱର ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିନି କାମରେ ରତ—ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର; ସେ ଭୋଗତା ଓ ଏହି ସଂସାରର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ କାରଣ। ଏଠି, ଯେଉଁମାନେ ଜଡ଼ ଜୀବ, ସେମାନେ ମହାମୋହରେ ଆବୃତ। ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଅଚଳ ପ୍ରକୃତିରେ ବିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଜଳ ସିଞ୍ଚନ ହେଲେ, ଯଥାଯଥି ଯୋଗ ହେବାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ବିଜ ପକିଯାଏ, ଉଫା ଆସେ, ତାହାରେ ମୂଳ ହୁଏ; ମୂଳରୁ ଅଙ୍କୁର, ତାହାରୁ ପତ୍ର, ତଣ୍ଡି, ତାଲ ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତଣ୍ଡିରେ ଆଉ ଅନେକ ଶାଖା ବଢ଼େ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଫୁଲ ହୁଏ। କିଛି ଫୁଲ ଫଳ ଧରେ, କିଛି ଧରେନାହିଁ; କିଛି ଫୁଲ ଫଳର କାରଣ ହୁଏ। ଫୁଲ ପକିଲେ ମୂଳରୁ ଛିଲକା ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ। ସେଠି, ଭୋଗତାଙ୍କର କର୍ମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଯୋଗେ, ଛିଲକା ଭିତରେ ଗଛର ସାର ଦୁଧ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସମୟ ଯଥାଯଥି ହେଲେ ତାହା ଚାଉଳ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଭୋଗତାଙ୍କ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ଷ ଅନ୍ତେ ଏହି ଚାଉଳ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଏହି ଚାଉଳ କୀଟ ହୁଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟ ବଞ୍ଚି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଜୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାନ୍ତି, ତୀବ୍ର ଶୀତ, ବାତ, ଭୁଖ, ପିପାସା, ମଳ, ମୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଲୋଟସ୍-ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶକ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ଅନିର୍ବଚନୀୟ ଦୁଃଖରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ଭୁଖ ଓ ପିପାସାରେ ଦଗ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଚଞ୍ଚଳ, ବନେ ବନେ ଘୁରନ୍ତି, କେବେ ଘାସ, କେବେ ମାଂସ, କେବେ ମୂଳ-ଫଳ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଦୁର୍ବଳ ଜୀବକୁ ହାନି କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ଅଣ୍ଡଜ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ବାତାସ, କିଛି ମାଂସ, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଭୋଜନ କରି, ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ କ୍ଷତି କରି, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ବନ୍ଧନ, ମାଡ଼, ଭାର ବହିବା, ଜୋତାଯିବା, ଆଦି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ତଥାପି, ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟରେ କେହି କେହି ମାନବ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମାନବ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଚର୍ମକାର, ଚଣ୍ଡାଳ, ଶିକାରୀ, ଦୋଳିଆ, କୁମ୍ଭକାର, କମାର, ସୁନାର, ବୁନକାର, ଦର୍ଜି, ତପସ୍ବୀ, ଭିକ୍ଷୁକ, ଧୋବୀ, ଲେଖକ, ଦାସ, ଦୁର୍ବଳ, ଗରିବ, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଜନ୍ମରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ଜ୍ୱର, ତାପ, ଶୀତ, କଫ, ଗଠି, ପାଦ, ଆଖି, ମୁଣ୍ଡ, ଗର୍ଭ, ପାଶ୍ୱରେ ବେଦନା ଏବଂ ଅନେକ ରୋଗ ଭୋଗନ୍ତି। ମାନବ ଜନ୍ମରେ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ଯୋଗରେ, ଶୁକ୍ର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; କର୍ମର ଫଳରେ, ଜୀବ ଶୁକ୍ର ସହିତ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ମିଶ୍ରଣରେ ବଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହା ଦଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ ମାସରେ ଆଉ ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପର ହୁଏ। ଏଠାରୁ ବାୟୁର ପ୍ରଭାବରେ ଅଚେତନ ରହି, ମାତୃ ଗର୍ଭରେ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହିପାରେନାହିଁ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସ ଶେଷରେ ମାନବ ଆକୃତି ଲାଭ କରେ; ତୃତୀୟ ମାସ ଶେଷରେ ହାତ-ପାଦ ଆଦି ଅଙ୍ଗ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥ ମାସ ପରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗର ସଂଧି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ପଞ୍ଚମ ମାସରେ ନଖ ଦିଖାଯାଏ; ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ନଖ ସଂଧି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ନାଭି ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ, ଦେହ ଅପବିତ୍ର ମୁତ୍ରରେ ଭିଜିଥାଏ, ଗର୍ଭରେ ବନ୍ଧା, ରକ୍ତ, ହାଡ଼, କୀଟ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା, ସନ୍ଧି, କେଶ ଆଦିରେ ଅପବିତ୍ର ଦେହରେ ବସିଥାଏ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମାତା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତୀତ, ଲବଣୀୟ, ଅତି ଉଷ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଭିତରେ ଦାହ ହୁଏ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଓ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ମରଣ କରି, ଜୀବ ଭିତରେ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ବାହାରେ ମାତାଙ୍କ ଦେହର ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ତାହା ଭାବେ, “ହାଁ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ! ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଦାସ, ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଘର, କ୍ଷେତ୍ର, ଧନ, ଧାନ ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଳନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ଓ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି, ଚୋରି, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୋଇ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିଥିଲି। ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଏକା, ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଗଛ-ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ଏବେ ଗର୍ଭରେ ଅନ୍ତର ବାହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି। ମୁଁ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଳନ କରିଥିଲି, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟେଠାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଆହା! ଦୁଃଖ ତ ଦେହୀ ଜୀବଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ସହଚର। ଦାସ, ସନ୍ତାନ, ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ନେଇଥିଲି। ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଦେଖି ମୁଁ ସର୍ବଦା ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଥିଲି। ଦେହ, ମନ, ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି; ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏକା ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ। ଏଭଳି, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ ଜୀବ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ କ୍ରନ୍ଦନ କରେ, କେବେ ଚିତ୍କାର କରେ, କେବେ ମନେ ମନେ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହା ପରେ, ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ସଦ୍ସଙ୍ଗ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରି, ପବିତ୍ର ମନେ, ଶୁଭ କର୍ମ କରି, ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ନାରାୟଣଙ୍କ ଚରଣାରବିନ୍ଦକୁ ପୂଜି, ହୃଦୟରେ ବେଦ, ଉପନିଷଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଦୁଃଖର ଘର ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବି ବୋଲି ସଂକଳ୍ପ କରେ। ହେ ନାରଦ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଜୀବ ବାୟୁର ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଭାବରେ ମାତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, କର୍ମର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ଜନ୍ମମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏକାଠି ଭୋଗିଥାଏ। ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଚାପରେ ଥିବା ଦୁଃଖରେ, ଜୀବ ଅଚେତନ ହୁଏ। ବାହାର ହାଡ଼ା ବାୟୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ପୂର୍ବ ଦୁଃଖ ସ୍ମୃତି ହରାଯାଏ, ଏବଂ ଅବିଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା ବର୍ତ୍ତମାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ।