ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସ୍ୱ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶାନ୍ତ ଓ ବିଶାଳ ପ୍ରଜ୍ଞା ସହିତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥିଲେ । ଏହି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଏହି ଦୟାମୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନାରାୟଣ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ ହେଲେ । ଏକ ସମୟ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମହାସାଗରରେ ବିଲୀନ ହେଇଗଲା, ତେବେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସ୍ୱ-ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କଲେ । ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଅନୁଗତ ଥିଲେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଶୟନ କାଳରେ ତାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟକୁ ପନ୍ଦର ନିମିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏପରି ତିରିଶି ନିମିଷ ମିଶି ଗୋଟିଏ ଘଟିକା ହୁଏ । ଏପରି ତିରିଶି ଦିନ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଭାଗରେ ଏକ ମାସ ଘଟିଏ । ଏହି ହିସାବରେ ଏକ ବର୍ଷ ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ସମାନ । ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠି ମାନବର ଏକ ମାସକୁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମିଶି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗ ହୁଏ । ଏପରି ଏକତରିସି ଦିବ୍ୟ ଯୁଗ ମିଶି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ଗଣନା ହୁଏ । ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଁଟି ସମାନ ଦୀର୍ଘ ଥାଏ । ଏହିପରି ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ମାନ ହୁଏ, ଏହିପରି ମାସ ଓ ବର୍ଷ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଏହିପରି ହୁଏ, ତାଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ସମାନ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ । ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି, ଉତ୍ତମ ପରମାତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥିଲେ । ଏହି ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ତିନି ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ । ସେ ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭରି, ନିର୍ମଳ ଶବ୍ଦରେ ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କଲେ: "ମୁଁ ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ନିରାଧାର ଓ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ନାଶକ । ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବର୍ଣ୍ୟ । ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଗଠନ ଏବଂ ଶାନ୍ତ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପରମ ରୂପ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ନିରାକାର ଓ ଅନେକ ରୂପର ଅଧିପତି । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଆଦିଦେବ, ପ୍ରଭୁ । ହେ ଦୟାସାଗର, ମୋ ମନ ତୁମକୁ ଡାକୁଛି, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।" ଏପରି ଭାବରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଶ୍ରୀହରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ନେହରେ କଥା କହିଲେ: "ମୋ ଉପାସକଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ । ମୁଁ ସଦା ଭକ୍ତିର ରୂପରେ ଜଗତ୍ର ସୁରକ୍ଷା କରେ ।" ତା'ପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତିର ବିଷୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।" ତେବେ ହରି କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ଏହି ଭକ୍ତିର ମହିମା କୋଟି କୋଟି ்ଯୁଗ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ । ଯେଉଁମାନେ ଅସଙ୍ଗ ଓ ବିଷୟରୁ ଦୂର ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ । ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରରେ ନିଶ୍ଚଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାଗବତ ।" ଏପରି ଭାବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷିଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ତି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ କୃପା ଓ ଭକ୍ତିର ମହିମା ଜଗତରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ହେଲା ।