ଏକ ଦିନ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଜନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କେଉଁଠି ହେଉଛି? ତାହା ସମସ୍ତଠିରେ ଲାଗୁ ହୁଏ, ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତଠିରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁନିଙ୍କୁ କୁହାଗଲା—ଗୌଡ଼ୀ, ପୈଷ୍ଟୀ ଓ ମାଧ୍ୱୀ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ମଦ୍ୟ ବିଶେଷ ଚିହ୍ନିବାକୁ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ ଦୂଧ, ଘୀ କିମ୍ବା ଗୋମୂତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ ନେବାକୁ ହୁଏ। ମଦ୍ୟ ପିଇବା ପରେ ଏହାକୁ ଚାଳା ଲୋହା ପରି ଦେଖାଯିବା ପରେ ପାଣି ପିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରୁ ମଦ୍ୟ ପିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଜନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମଦ୍ୟ ପିଉଛନ୍ତି, ଏହା ମଦ୍ୟ ନୁହେଁ ଭାବି, ତେଣୁ ସେ ଏହି ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେଉଁଠି ରୋଗ ଚିକିତ୍ସା କିମ୍ବା ଔଷଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଦ୍ୟ ପିଉଥିବା, ତେଣୁ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ମଦ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାତ୍ର କିମ୍ବା ମଦ୍ୟ ପାତ୍ରରୁ ନିଆ ପାଣି ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମରେ ଆସେ। ତାଳମଦ୍ୟ, ପାନସା, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଖଜୁର ଥିବା ମଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମଦ୍ୟ ପ୍ରକାର—ଗୌଡ଼ୀ, ମାଧ୍ୱୀ, ସୁରା, ମଦ୍ୟ—ଏହି ମୋଟେ ଏଗାରୋଟି ପ୍ରକାରର ମଦ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଜନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ ପିଇଥିବେ, ସେ ଖୋଲା ଭାବେ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କିମ୍ବା ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଯେପରି ହେଉଏ, ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି—ସୁନାର ମାପ କେମିତି ହେଉଛି? ଜାଳିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଏହି ମାପ ଦେଖାଯିବା। ଏଠି ଅଠ ଧୂଳି ନିଷ୍କ ହୁଏ, ତିନି ନିଷ୍କ ରାଜା ଶସ୍ୟ ହୁଏ। ତିନି ଯବ ଦାଣା କୃଷ୍ଣଳା, ପାଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଳା ମାଷ ହୁଏ। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣର ସମ୍ପତି ଅଜ୍ଞାନରେ ନେଇଥିବା, ତେଣୁ ପୂର୍ବର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କର ସମ୍ପତି ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଶରୀରରେ ପଶ୍ଚାତାପ ଆସିଲେ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣର ସମ୍ପତି ନେଇଥିବା ପରେ ପଶ୍ଚାତାପ ଆସେ, ସେ ସାଂତପନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ବାରୋ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ଆସନ, ଗୋ, ଜମି ଓ ଏପରି ସମ୍ପତି ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏକ ଧୂଳି ପରି ଦେଖାଯିବା ସୁନା ଚୋରି କଲେ, ଧ୍ୟାନ ସହିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ନିଷ୍କ ପରି ଦେଖାଯିବା ସୁନା ନେଇଥିଲେ, ତିନି ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋ ଶସ୍ୟ ପରି ଭାର ଥିବା ସୁନା ଚୋରି କଲେ, ତାହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ଯବ ଦାଣା ପରି ଭାର ଥିବା ସୁନା ଚୋରି କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଶସ୍ୟ ପରି ଭାର ଥିବା ସୁନା ଚୋରି କଲେ, ସାଂତପନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ଗୋମୂତ୍ରରେ ରନ୍ଧା ଯବ ଖାଇଲେ ପବିତ୍ରତା ଆସିଥାଏ। ଏହି ଭାବରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବାରୋ ବର୍ଷ ଧ୍ୟାନ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ। ସାଂତପନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ନହେଲେ ଅଧୋଗତି ହୁଏ। ଯଦି ଚାନ୍ଦି ଚୋରି କଲେ, ତେଣୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏହାର ପାପ ପରିଶୋଧନ କରିଥାଏ। ଏହି ଅଧିକ ରାଶି ଚୋରି କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏକ ହଜାର ନିଷ୍କ ମାତ୍ରା ହେଲେ, ପରାକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ନିକଟେ ଯିବା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଏ। ଏହା ପାଇଁ, ଜଣେ ନିଜ ପାପ ଘୋଷଣା କରି, ନିଜ ଗୋଣ୍ଡ କାଟି ଦେବା ଉଚିତ। ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଯେପରି ହେଉଏ, କେବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିମ୍ବା ନିଜ ଦୋଷ ଘୋଷଣା କରି, ଗିରିରୁ ଲାଫ ଦେଇବା କିମ୍ବା ବାୟୁରେ ଲାଫ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବାରୋ ବର୍ଷ ଧ୍ୟାନ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋମୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏଭଳି ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ପାପ ଓ ତାହାର ପରିଶୋଧନ ପ୍ରକାଶିତ।