ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି—ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ନ କରେ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରୁ ବିମୁଖ ହୁଏ, ସେମାନେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ନେବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ସ୍ମୃତି ଗ୍ରନ୍ଥ ବା ମନ୍ତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ବା ବେଦ ନିନ୍ଦାରେ ଲିପ୍ତ, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ବଜାରର ଜିନିଷ ଦାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଓ ଧୋଖାଧଡ଼ିରେ ଲିନ୍, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ନିୟମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦ୍ୱିଜ ହେବା ଦରକାର। ସେ ଦର୍ଭା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହେବା ଉଚିତ। ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କୁଟପ ସମୟରେ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ 'କୁଟପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ଦାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନ କରାଯାଏ, ତେଣୁ ସେହି ଦାନ ପିତୃମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ, ଏହାକୁ 'ରାକ୍ଷସ' ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦାନ କରିଥିବା ଦାତା ଓ ଗ୍ରାହକ, ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଅତଏବ, ଜେଉଁମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିନ ବିକଳ ହେବା ପରେ, ଅର୍ଥାତ୍, ଦିନଟିର ଅନ୍ତିମ ଅଂଶରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ତିଥିର ଶେଷ ଓ ନୂତନ ତିଥି, ଦୁହିଁକୁ ଧ୍ୟାନ ରଖିବା ଉଚିତ। ସେହି ତିଥି ଯେଉଁଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେହି ସମୟ ଦାନ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତଥାପି, ଏହି ବିଷୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମତ ଏକ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଗେ ଅନୁମତି ନେଇବେ। ଏଠି, ଵିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଅନୁମତି ପାଇଲେ, ଦୁଇଟି ବୃତ୍ତ (ମଣ୍ଡଳ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର। ଏଠି, ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ବୃତ୍ତାକାର ମଣ୍ଡଳ, ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ତୁଳସୀ ପାନି ଛିଟିବା ଉଚିତ। ଆପଣ ନିଜେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। 'ଅପହତା' ଋଚ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦାନକାରୀ ତିଳ ଛିଟିବେ। ଦାନ ଦେଇ, ଉଚିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନର୍ବାର ଦେବେ। ଭୋଜନ ଦାନରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦିଆଯିବ, ବାକି ଅଂଶ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରି ଧରାଯିବ। ସେହି ପାତ୍ରରେ 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପାଣି ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି। ପରେ 'ଵିଶ୍ୱେ ଦେଵାଃ ସଃ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ଉପଚାର-ସମୂହ—ଗନ୍ଧ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ। ଦର୍ଭା ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ସବୁବେଳେ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଣି ଛିଟି, 'ତିଳୋସି' ବୋଲି ତିଳ ଛିଟିବା ଦରକାର। 'ୟା ଦିଵ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବତ୍ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ। 'ଅଗ୍ନିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି' ବୋଲି ଅନୁମତି ନେବା ଉଚିତ। ସେମାନେ 'କର, ହେଉ', କିମ୍ବା 'କର' ବୋଲି ଅନୁମତି ଦେଇଥିବେ। ସାମନ୍ ନିମିତ୍ତେ 'ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା, ନମଃ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ସମାପ୍ତ କରି, ପୂର୍ବ ପିତୃଯଜ୍ଞ ପ୍ରକାରେ ଅହୁତି ଦେବା ଦରକାର। ଯଦି ଅଗ୍ନି ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବା ନିୟମ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଦୂରେ ଥିଲେ, ତାହାକୁ ଦୂରରୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଯଦି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଦୂରେ ଅଛି, କିମ୍ବା ନିଜର ପୂଜା ଅଗ୍ନି ଦୂରରେ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ଅଗ୍ନି ଦୂରେ ଥିଲେ, ତେବେ ଭାଇ ନିକଟରେ ଅଛି କି ନାହିଁ ଦେଖିବା ଦରକାର। ଏପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ।