ହରିଙ୍କ ପଞ୍ଚମୂର୍ତ୍ତି ଉପାସନା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ଉପାସନା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ ଅଟୁଟ ଉତ୍ସ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ତିଥିରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ କହାଯାଇଛି—ଏହି ଦିନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଦେବଦେବୀ ଓ ପଞ୍ଚମହାୟଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ପରେ, ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ସକାଳେ ଉଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାନ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ଦେବଦେବା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ୍—“ଆଜିଠୁ ମୁଁ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବି, ଖାଦ୍ୟ ନ ନେଇ।” ଏଭଳି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏକାଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ତିଳ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଓ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ପରେ, ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ନିଜେ ମୌନ ରଖି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ, ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୁନି ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରିବା ଚାହିଁ । ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଜାରୀକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଦାନ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଏହି କଳଶ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ମାଧବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍—“ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ମୋପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ ।” ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ପରିବାର ସହିତ ମୌନ ରଖି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିନାହିଁ । ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅଗ୍ନି ଜ୍ଵାଳା ପରି ଭସ୍ମ କରିଦେଇଥାଏ । ଏହି ଉପବାସର ଫଳ ମାନବ ମିଳିଥାଏ—ସେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପକାର କରେ । ଏହିପରି ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଦ୍ୱିଜାତି ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କ୍ରୋଧ ଛାଡି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରତ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ନିୟମ ପାଠ କରି ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ୍—“ମାସ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବି, ମୋ ଅଭିଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରିବେ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରିବେ।” ଏହି ଦିନଠୁ ମାସ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ମାସରେ ହରିଙ୍କ ଘରରେ ଦୀପ ଜ୍ଵାଳି ରଖିବା ଚାହିଁ । ପରେ, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା, ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି, ବ୍ରତୀ ଚାଉଦ ମାସରେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଓ ଭୂଷଣ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରତ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଥାଏ ।