तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम्
ते सर्व भोगासाठी योग्य असलं तरी, तिथे केवळ अधःपाताचं फळ मिळतं.
दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ
सर्व देवांना भयमुक्त करून त्याने त्यांना स्वर्ग दिला.
गन्धर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः
गंधर्वांनी गाणं गात त्याचं स्तुती केलं, आणि तो पुन्हा वामन रूप धारण करून आला.
परस्परे स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम्
सर्वांनी हसतमुखाने पुरुषोत्तमाला वंदन केलं.
मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम्
संपूर्ण जगाला मोहात टाकून तो तपासाठी वनात गेला.
यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
जिचं फक्त स्मरण केलं तरी सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
देवालये नदीतीरे सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
देवळात किंवा नदीच्या काठी, तिथे अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः
आता, भाऊ, दान घेण्यास योग्य पात्राची लक्षणं मला सांग.
तस्मै तानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता
जो दानाचं अनंत फळ मिळावं असं इच्छितो, त्यालाच ते दान द्यावं.
न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम्
क्षत्रिय किंवा व्यापाऱ्यांनी कधीच दान स्वीकारू नये.
स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो आपलं कर्तव्य सोडतो, त्याला दिलेलं दान निष्फळ ठरतं.
नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
ज्याचं काम फक्त नक्षत्र सांगणं आहे, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो यज्ञ करण्यास अयोग्य आहे, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम्
जो धर्म विकतो, ब्राह्मण, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो दुसऱ्यांना त्रास देतो, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम्
जरी तो त्यांचा नोकर असला तरी, अशा व्यक्तीस दिलेलं दान निष्फळ ठरतं.
अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो निषिद्ध अन्न खातो, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
पैंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो मृत व्यक्तीसाठीचं अन्न खातो, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम्
जो माणूस चुकीच्या मार्गाने मिळवलेल्या वस्तू स्वीकारतो, त्याला दिलेली भेट फळ देत नाही.
सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम्
जे मिळताच लगेचच खाणारे असतात, त्यांना दिलेली भेटही निष्फळ ठरते.
कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम्
गंजलेल्याला किंवा कुबड्याला दिलेली भेटही फळ देत नाही.
स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम्
जो स्त्रियांच्या वश झाला आहे किंवा फार दुष्ट आहे, त्याला दिलेली भेट व्यर्थ जाते.
चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
चोर किंवा दुसऱ्याची निंदा करणाऱ्याला दिलेली भेटही निष्फळ होते.
सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद
नारद, जे सत्कर्मात मग्न आहेत त्यांनाही मेहनतीने दान द्यावे.
याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम्
पात्र माणसाने मागितलेले दान हे सर्वश्रेष्ठ मानले जाते.
यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम्
पात्राला इच्छेने दिलेले दान मध्यम समजले जाते.
क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम्
रागात, श्रद्धेशिवाय किंवा अपात्राला दिलेले दान मध्यम समजले जाते.
उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः
वेद जाणणारे श्रेष्ठ लोक सांगतात की, हरिप्रीत्यर्थ दिलेले दान हे सर्वश्रेष्ठ आहे.
दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा
दान, भोग आणि संपत्ती यांचा नाश तीन प्रकारे होतो असे सांगितले आहे.
धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत्
ब्राह्मण, धन हे धर्माचे फळ आहे आणि धर्म माधवाला संतुष्ट करतो.