कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः
कामिनी, मालिनी आणि शोभा ही नावं सांगितली आहेत.
पुत्राणामसुरश्रेष्ठ सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः
असुरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्याची सगळी मुलं नेहमीच उपाशी असायची.
पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः
हे स्वतः पाहून, तो स्वतःही उपासमारीने त्रस्त होऊन, व्याकुळ मनाने रडू लागला.
धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम्
धर्म नसलेलं जीवन निष्फळ आहे; कीर्ती नसलेलं जीवनही व्यर्थ आहे.
अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले
गुण, सौम्यता, विद्या आणि उत्तम घराण्यात जन्म याचं काय उपयोग?
प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा
प्रिय मुलं, नातवंडं, नातेवाईक आणि भाऊ हे सगळे—
चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते
चांडाळ असो वा ब्राह्मण, ज्याचं भाग्य उजळतं त्यालाच सन्मान मिळतो.
अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः
ज्याच्याकडे संपत्ती आहे, तो कठोर असो वा नसो, त्याचा आदर होतोच.
ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः
कोणाकडे ऐश्वर्य आणि गुण असतील, तर तो नक्कीच सन्मानित होतो—यात शंका नाही.
आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवते ऽक्षयम्
ज्यांना इच्छा जिंकून टाकते, ते लोक कधीही न संपणाऱ्या दुःखाला सामोरे जातात.
आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः
ज्यांची मालकीणच इच्छा आहे, त्यांना हा सारा जग दास बनवतो.
तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता
ज्या वेळी 'आशा' नावाच्या शत्रूने अभिमान नष्ट केला, तेव्हा दारिद्र्य येतं.
नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचचकः
पूर्णपणे कंगालपणाच्या मोठ्या मगराने गिळलेल्या माणसाला कोण सोडवू शकतं?
तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम्
त्यातही, मुलं आणि बायका जास्त असणं हे फार मोठं दुःख देणारं असतं.
अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाचिन्तयत्तदा
त्यावेळी त्याने मनात दुसरा असा धर्माचा विचार केला, जो ऐश्वर्य देणारा आहे.
दानेन यो ऽनुमन्ताति स एव कृतवान्पुरा
जो दान देताना संमती देतो, तोच पूर्वी प्रत्यक्ष दान केलेला असतो.
दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम्
सर्व दानांमध्ये जमिनीचे दान श्रेष्ठ मानले गेले आहे.
इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले
असा निश्चय करून, धीर आणि सद्गुणी भद्रमती ठाम मनाने—
सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्वलितम्
—सर्व ऐश्वर्यांनी युक्त असलेल्या, श्रेष्ठ ब्राह्मण सुघोष यांच्याकडे गेला.
सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम्
धर्मनिष्ठ सुघोषाने त्या गृहस्थाला पाहिले—
कृतार्थो ऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च
'भद्रमती, माझे जीवन सफल झाले; माझा जन्मही फळाला आला,' असे त्याने सांगितले.
इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः
असे म्हणून, त्याचे योग्य आदरपूर्वक स्वागत करून, सुघोष धर्मनिष्ठ राहिला—
पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता
ही पृथ्वी पवित्र आहे, विष्णूची आहे; ही पृथ्वी विष्णूने राखलेली आहे.
मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम्
या मंत्राने, हे दैत्याधिपती, सुघोषाने त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला—
सो ऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम्
आणि त्या बुद्धिमान भद्रमती ब्राह्मणाने त्याच्याकडून जमिनीची मागणी केली.
सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः
सुघोषाने जमिनीचे दान दिल्यामुळे, कोटी वंशांचा लाभ झाला.
बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम्
आणि भद्रमतीला, हे बळी, ज्या श्रीचे तो इच्छुक होता ती श्री प्राप्त झाली.
तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम्
त्याचप्रमाणे, ब्रह्माच्या सभेत कोट्यवधी युगे राहून—
ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः
नंतर पृथ्वी मिळवून, तो सर्व ऐश्वर्यांनी युक्त झाला.
ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः
मग भद्रमती, हे दैत्य, सर्व इच्छा सोडून, विष्णूभक्त झाला—