भिन्नाभिन्नस्वरुपेण स्थितो वै परमेश्वरः
परमेश्वर वेगळ्या आणि एकरूप अशा दोन्ही स्वरूपांत वास करतो.
विश्वोत्पत्तेर्निदानत्वात्प्रकृतिः प्रोच्यते बुधैः
विश्वाची निर्मिती ज्यामुळे होते, तिला ज्ञानी लोक 'प्रकृती' म्हणतात.
प्रकृतिः पुरुषश्चेति कालश्चेति त्रिधा भवेत्
प्रकृती, पुरुष आणि काळ—ही तीन रूपं आहेत.
शुद्धं यत्परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम्
जे शुद्ध आणि परम स्थान आहे, तेच विष्णूचं सर्वोच्च धाम आहे.
गुणरुपीगुणाधारोजगतामादिकृद्विभुः
तोच सर्वव्यापी, जगाचा आदिकारण, गुणांचा आधार आणि गुणस्वरूप आहे.
महान्प्रादुरभूद्धुद्धिस्ततो ऽहं समवर्त्तत
त्याच्यापासून महत् तत्व उत्पन्न झालं, त्यानंतर बुद्धी निर्माण झाली आणि त्यातून 'अहं' जन्माला आलं.
तन्मात्रेभ्यो हि जातानि भूतानि जगतः कृते
सूक्ष्म तत्त्वांपासूनच जगातील सर्व जीव निर्माण झाले.
यथाक्रमं कारणतामेकैकस्योपयान्ति च
प्रत्येक गोष्ट योग्य क्रमाने पुढच्या कारणाचं रूप घेत जाते.
तिर्यग्योनिगताञ्जन्तून्पशुपक्षिमृगादिकान्
जनावरं, पक्षी, मृग वगैरे तिर्यक योनीत जन्म घेणारे जीव—
ततो वैमानुषं सर्गं कल्पयामास पह्मजः
त्यांनंतर कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने मानवसृष्टी निर्माण केली.
एभिः पुत्रैरिदं व्याप्तं सदेवासुरमानुषम्
या पुत्रांनी हे संपूर्ण जग देव, दैत्य आणि माणसांसह व्यापले आहे.
तपश्च सत्यमित्येवं लोकाः सत्योपरि स्थिताः
तप आणि सत्य — या गोष्टींवरच सर्व लोकांचा आधार आहे.
महातलं च विप्रेन्द्र ततो ऽधच्च रसातलम्
ब्राह्मणश्रेष्ठा, त्याखाली महातल आहे आणि त्याखालोखाल रसातल आहे.
एष सर्वेषु लोकेषु लोकनाथांश्च सृष्टवान्
त्याने सर्व लोकांमध्ये लोकांचे अधिपती निर्माण केले.
वर्त्तनादीनि सर्वाणि यथायोग्यंमकल्पयत्
त्याने सर्व जगातील वर्तन आणि कर्मे योग्य त्या क्रमाने ठरवली.
लोकालोकश्च भूम्यन्ते तन्मध्ये सत्प सागराः
भूच्या शेवटी लोकालोक पर्वत आहे आणि त्याच्या मध्ये सात सागर आहेत.
बाह्या नद्यश्च विख्याता जनाश्चामरसन्निभाः
तेथे प्रसिद्ध बाह्य नद्या आणि अमरांसारखे लोक आहेत.
क्रौञ्चशाकौ पुष्करश्च ते सर्वे देवभूमयः
क्रौंच, शाक आणि पुष्कर — हे सर्व देवांचे प्रदेश आहेत.
लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिक्षीरजलैः समम्
तेथे मीठ, ऊसाचा रस, मद्य, तुप, दही, दूध आणि पाणी एकत्र आहेत.
ज्ञेया द्विगुणविस्तरा लोकालोकाञ्च पर्वतात्
लोकांचे विस्तार लोकालोक पर्वताच्या दुप्पट आहे असे समजावे.
ज्ञेयं तद्भारतं वर्षं सर्वकर्मफलप्रदम्
भारतम्हणून ओळखले जाणारे ते क्षेत्र सर्व कर्मांच्या फळांचे दाते आहे.
तत्फलं भुज्यते चैव भोगभूमिधनक्रमात्
त्याचे फळ भोग, भूमी आणि धन यांच्या क्रमाने उपभोगले जाते.
तत्फलं क्षयि विप्रेन्द्र भुज्यते ऽन्यत्रजन्तुभिः
ब्राह्मणश्रेष्ठा, ते फळ संपते आणि इतरत्र प्राण्यांनी उपभोगले जाते.
संचितं सुमहत्पुण्यमक्षय्यममलं शुभम्
संचित पुण्य फार मोठे, अक्षय, निर्मळ आणि शुभ असते.
कदा पुण्येन महता यास्याम परमं पदम्
कधी आपण मोठ्या पुण्यामुळे ते परमपद मिळवू?
जगदीशंसमेष्यामो नित्यानन्दमनामयम्
आपण जगाचा स्वामी, शाश्वत आनंद आणि दुःखरहित अवस्था गाठू.
न तस्य सदृशो ऽन्यो ऽस्ति त्रिषु लोकेषु नारदा
नारद, तिन्ही लोकांत त्याच्या समान कोणीच नाही.
शुक्षषुर्वापि महतः सवेद्यो दिविजैरपि
शुद्ध असो वा अशुद्ध, मोठ्यांनाही देवांनी ओळखता येते.
भक्तोच्छिष्टान्नसेवी च याति विष्णोः परं पदम्
जो भक्तांच्या उरलेल्या अन्नाचा स्वीकार करतो, तो विष्णूचं परम स्थान प्राप्त करतो.
अहिंसादिपरः शन्तिः सो ऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः
जो अहिंसा आणि इतर सद्गुणांना महत्त्व देतो, शांत आहे, तोही देवश्रेष्ठांकडून वंदनीय असतो.