अतो बन्धनविच्छित्त्यै मन्त्रदीक्षां समाचरेत्
म्हणून बंधन तोडण्यासाठी मंत्रदीक्षा घ्यावी.
शुद्धात्मतत्त्वनामासौ निर्वाणपदमश्नुते
जो शुद्ध आत्मतत्त्व जाणतो, तो मुक्तीच्या अवस्थेला पोहोचतो.
यजते शिवं मन्त्रैश्च रवपरेषां हिताय सः
तो मंत्रांनी शंकराची पूजा करतो, बंधनात असणाऱ्यांच्या कल्याणासाठी.
शिवशक्त्यादिभिः सार्द्धं पश्यत्यात्मगतावृत्तिः
शंकर, शक्ती आणि इतरांसह, तो आपल्या आत्म्यातील क्रिया अनुभवतो.
न प्रकाशयितुं शक्ता पाशत्वान्निगडादिवत्
पण बंधनामुळे, तो ते उघड करू शकत नाही, जणू काही साखळ्यांनी बांधलेला आहे.
अतः शास्त्रोक्तविधिना मत्रदीक्षां समाचरेत्
म्हणून शास्त्र सांगितलेल्या पद्धतीने मंत्रदीक्षा घ्यावी.
अनुष्टानं प्रकुर्वीत नित्यनमित्तिकात्मकम्
नित्य आणि निमित्त अशा दोन्ही प्रकारची साधना करावी.
यो यस्मिन्नाश्रमे तिष्टन्दीक्षां प्राप्नोति मानवः
माणूस कोणत्याही आश्रमात असो, जर त्याला दीक्षा मिळाली,
कृतान्यपि न कर्माणि बन्धनाय भवन्ति हि
तर त्यानंतर केलेली कर्मे बंधनकारक राहत नाहीत.
दीक्षितो ऽभिलषेद्भोगान्यद्यल्लोकगतानसौ
दीक्षा घेतल्यावर, तो या जगातील सुखांची इच्छा करू शकतो.
नित्यं नैमित्तिकं दीक्षां प्राप्य यो नाचरेन्नरः
जो पुरुष नित्य किंवा निमित्तिक विधींसाठी दीक्षा घेतो, पण ते आचरण करत नाही,
तस्मात्तु दीक्षितः कुर्य्यान्नित्यनैमित्तिकादिकम्
म्हणून, ज्याने दीक्षा घेतली आहे त्याने नित्य आणि निमित्तिक कर्तव्ये नक्कीच पार पाडावीत.
नित्यनैमित्तिकाचार पालकस्य नरस्य तु
नित्य आणि निमित्तिक आचार पाळणाऱ्या माणसासाठी,
तत्रापि गुरुभक्तस्य गतिर्भवति नान्यथा
त्यातही, ज्याला आपल्या गुरूवर खरी भक्ती आहे त्यालाच अंतिम साध्य मिळते, इतरांना नाही.
दृष्टाद्यर्थतया यस्य गुरुभक्तिस्तु कृत्रिमा
पण ज्याची गुरूभक्ती फक्त बाह्य लाभासाठी, कृत्रिम असते,
कायेन मनसा वाचा गुरुभक्तिपरस्य च
जो मनाने, शरीराने आणि वाणीने गुरूभक्तीत एकाग्र असतो,
गुरुभक्तियुते शिष्ये सर्वस्वविनिवेदके
गुरूभक्ती असलेल्या आणि आपले सर्व काही अर्पण करणाऱ्या शिष्याला,
मिथ्याप्रयुक्तमन्त्रस्तु प्रायाश्चित्ती भवेद्गुरुः
जर मंत्र चुकीने उच्चारला गेला तर गुरूने प्रायश्चित्त करावे.
दीक्षाविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रसामर्थ्यदायकम्
आता मी दीक्षाविधी सांगतो, जो मंत्राला सामर्थ्य देतो.
अतो दीक्षेति सा प्रोक्ता सर्वागमविशारदैः
म्हणून, सर्व शास्त्रात पारंगत असणाऱ्यांनी तिला 'दीक्षा' असे नाव दिले आहे.
मननात्राणधर्मत्त्वान्मन्त्र इत्यभिधीयते
मनन आणि धर्माचे रक्षण यामुळे त्याला 'मंत्र' असे म्हणतात.
स्त्रीमन्त्रास्तु द्विठान्ताः स्युः पुंमन्त्रा हुंफडन्तकाः
दीर्घस्वराने संपणारे मंत्र स्त्रीलिंगी असतात; 'हुं' किंवा 'फट्' ने संपणारे पुल्लिंगी असतात.
पुन्दैवतास्तु मन्त्रा स्युर्विद्याः स्त्रीदैवता मताः
ज्यांचे दैवत पुरुष आहे ते मंत्र, आणि ज्यांचे दैवत स्त्री आहे त्यांना विद्या असे मानले जाते.
तारान्त्यरेफः स्वाहास्तु तत्राग्नेयाः समीरिताः
'तारा', 'रेफ' किंवा 'स्वाहा' ने संपणारे मंत्र अग्नीस्वरूप मानले जातात.
अग्नीषोमात्मका ह्येवं मन्त्रा ज्ञेया मनीषिभिः
म्हणून, ज्ञानी लोकांनी मंत्र हे अग्नी आणि सोम यांच्या स्वरूपाचे आहेत असे समजावे.
सौमयाश्चैव प्रबुध्यन्ते वामे वहति मारुतेः
काही मंत्र चंद्रस्वरूप शक्तीने जागृत होतात, तर काही डाव्या वाऱ्याने.
स्वापकाले तु मन्त्रस्य जपो ऽनर्थफलप्रदः
झोपाळू अवस्थेत मंत्रजप केल्यास त्याचे फळ मिळत नाही.
अनुलोभे बिन्दुयुक्तान्विलोभे सर्गसंयुतान्
श्वास नैसर्गिकपणे चालत असताना बिंदू असलेले मंत्र वापरावेत; श्वास अस्वस्थ असताना सृष्टीशी संबंधित मंत्र म्हणावेत.
अनया मालया जप्तो दुष्टमन्त्रो ऽपि सिद्ध्यति
ही माळ घालून जरी मंत्रात काही दोष असला, तरी तो यशस्वी होतो.
शान्तज्ञानेतिरौद्रेयशान्तिजाति समन्वितः
त्यात शांतता, ज्ञान, राग नसणे आणि सौम्य स्वभाव असे गुण आहेत.