तत्राद्यो मलसंयुक्तो मलकर्मयुतः परः
त्यातला पहिला मलयुक्त आहे, दुसरा मल आणि कर्म युक्त आहे.
आद्यस्तु द्विविधस्तत्र समासकलुषस्तथा
पहिला पुन्हा दोन प्रकारचा आहे: एक अगदी अशुद्ध आणि दुसरा सूक्ष्म अशुद्ध.
पक्वापक्वमलेनैव द्विविधः परिकीर्तितः
दुसरा सुद्धा दोन प्रकारचा सांगितला आहे — पक्क्या आणि कच्च्या मलाने युक्त.
कलादितत्त्वनियतः सकलः पर्यटत्ययम्
कला पासून सुरू होणाऱ्या तत्त्वांनी बांधलेला हा सकल जीव भटकत राहतो.
पाशाः पञ्च तथा तत्र प्रथमौ मलकर्मजौ
पाच बंधनं आहेत; त्यातली पहिली दोन मल आणि कर्म यापासून निर्माण होतात.
एको ऽप्यनेकशक्तिर्दृक्क्रियाच्छादनकोमलः
तो एक असूनही त्याच्यात अनेक शक्ती आहेत; तो सूक्ष्म आहे, पाहणं आणि कृती झाकतो.
धर्माधर्मात्मकं कर्म विचित्रफलभोगदम्
धर्म आणि अधर्म असलेली कर्मे वेगवेगळ्या फळांचा भोग देतात.
इत्येतौ प्रथमौ चाथ मायेयाद्यान् शृणुद्विज
ही दोन पहिली आहेत; आता, द्विजा, माया आणि इतरांपासून निर्माण होणाऱ्या ऐक.
पतिर्जयति सर्वेषामेको बीजं विभुः परम्
सर्वांचा एकच स्वामी, सर्वत्र असलेला आणि श्रेष्ठ असा तो बीज आहे आणि तोच विजयी होतो.
वर्वर्ति दृक्क्रियारूपं तत्तेजः शांभवं परम्
तोच पाहणं आणि कृती या रूपात वावरतो; तेच शांभवाचं श्रेष्ठ तेज आहे.
तच्छक्तिमाद्यामेकान्तां विद्रूपाख्यां वदन्ति हि
ती आद्य, एकमेव अशी शक्ती आहे, जिला विद्रूपा असे नाव दिले जाते.
अशेषतत्त्वजातस्य कारणं विभुरव्ययम्
संपूर्ण तत्त्वांच्या समूहाची कारणीभूत, सर्वत्र व्यापून असलेली आणि नाशरहित अशी तीच आहे.
कृत्यं कुर्वन्ति तेनेदं सर्वानुग्राहकं मुने
मुनिवर, सर्व कृत्ये तिच्यामुळे घडतात आणि ती सर्वांना कृपा करणारी आहे.
आद्योन्मेषो ऽस्य नादात्मा शान्त्यादिभुवनात्मकः
या सर्वाचा पहिला प्रकटाव म्हणजे नाद, ज्याचे स्वरूप शांती व इतर लोकांचे आहे.
ततो ज्ञानक्रियाशक्त्योस्तथोत्कर्षापकर्षयोः
यानंतर ज्ञानशक्ती आणि क्रियाशक्ती यांच्या श्रेष्ठता-कनिष्ठतेचे प्रकार येतात.
दृक्शक्तिर्यत्र न्यग्भूता क्रियाशक्तिर्विशिष्यते
जिथे ज्ञानशक्ती दबली जाते, तिथे क्रियाशक्ती प्रबळ होते.
यत्र क्रिया हि न्यग्भूता ज्ञानाख्योद्रेकमश्नुते
आणि जिथे क्रियाशक्ती दबली जाते, तिथे ज्ञानाचा उत्कर्ष प्राप्त होतो.
नादो बिन्दुश्च सकलः सदाख्यं तत्त्वमाश्रितौ
नाद, बिंदू आणि सकल हे सर्व सदााख्य तत्त्वात स्थिर आहेत.
इमानि चैव तत्त्वानि शुद्धाध्वेति प्रकीर्तितम्
हीच तत्त्वे शुद्ध मार्ग म्हणून ओळखली जातात.
पञ्चानां कालराहित्याक्रमो नास्तीति निश्चितम्
या पाच तत्त्वांना काळाचा क्रम लागत नाही, हे निश्चित आहे.
तत्त्वं वस्तुत एकं तु शिवाख्यं चित्रशक्तिकम्
खरं तर, तत्त्व एकच आहे, ज्याला शिव म्हणतात आणि ज्याच्यात अनेक शक्ती आहेत.
चिज्जडानुग्रहार्थाय कृत्वा रूपाणि वै प्रभुः
चैतन्य आणि जड यांना कृपा देण्यासाठी प्रभू विविध रूपे धारण करतो.
मुक्तिं च विश्वेषां स्वव्यापारे समर्थेताम्
आपल्या स्वतःच्या कृतीने तो सर्व जीवांना मुक्ती देण्यास समर्थ आहे.
शिवसामान्यरूपो हि मोक्षस्तु चिदनुग्रहः
मुक्ती म्हणजेच शिवाचे सर्वसामान्य रूप, जे चैतन्याची कृपा आहे.
तेनानुग्राहकः शम्भुस्तद्भुक्त्यै प्रभुर्व्ययः
म्हणूनच शंभू कृपा करणारा आहे; तो प्रभू त्या अनुभवासाठी नाशरहित आहे.
कर्त्तोपादानकरणैर्विना कार्ये न दृश्यते
कर्ता, उपादान आणि साधनेशिवाय कोणतेही कार्य घडताना दिसत नाही.
नित्यैका च शिवा शक्त्या ह्यनादिनिधना सती
शिवाची शक्ती ही एकच, शाश्वत आणि अनादि-अनंत आहे.
स्वभावान्मोहजननी स्वचिताजनकर्मभिः
स्वभावतः ती मोहाची जननी आहे आणि स्वतःच्या इच्छेच्या कर्मांनी ते घडवते.
कर्माण्यावेक्ष्य विद्येशो मायां विक्षोभ्य शक्तिभिः
ज्ञानाचा स्वामी, कर्मांचा विचार करून, आपल्या शक्तींनी मायेला हलवतो.
सृजत्यादो कालतत्त्वं नानाशक्तिमयी च सा
सुरुवातीला तो काळाचं तत्त्व निर्माण करतो, जे विविध शक्तींनी बनलेलं असतं.