अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः
विशेष माणसं एकामागून एक वेगवेगळ्या धनाच्या स्थितीत पोहोचतात.
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः
सर्व साठवणुकीचं शेवटी नाश होतो; सर्व उंचीचं शेवटी पडझड होते.
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम्
तृष्णेला कधीच अंत नाही, पण समाधान हेच खरं सुख आहे.
निमेषमात्रमपि हि यो ऽधिगच्छन्न तिष्टति
क्षणभर जरी ते मिळालं, तरी कोणी तिथे टिकत नाही.
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्या तमसः परम्
जे बुद्धीने सर्व सृष्टीचं स्वरूप समजून, अज्ञानाच्या पलीकडे जातात—
संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम्
एकच गोष्ट साठवून, इच्छा कधीच पूर्ण न झालेल्या राहतात.
अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे
मग या दुःखातून सुटका मिळवण्यासाठी कोणता उपाय करता येईल, हेही पाहावं.
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च परमं तथा
ध्वनी, स्पर्श, चव, रूप आणि गंध या सगळ्यांतही श्रेष्ठ अनुभव मिळतो.
वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम्
ज्यांचं जीवन वाणीच्या वापरावर चालतं, त्यांना दुःख किंवा आजार लागत नाहीत.
प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च
आपली माया मागे घेतली, मग ती स्तुती असो वा दुसऱ्या कुणाशी असो,
अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः
स्वतःमध्ये गुंतलेला, कुणाची अपेक्षा न ठेवणारा आणि इच्छा नसलेला,
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते
जेव्हा सुख-दुःख उलटं होतं, तेव्हा
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति
आपल्या स्वभावानुसार प्रयत्न करावा; जो मन लावून करतो, तो कधीही खाली पडत नाही.
तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम्
ती सगळी जुनी शरीरं कायम एकाच जीवाची असतात.
निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम्
दुसऱ्या शरीरामुळे, दुसऱ्या शरीराचं बळ आणि दुर्बलता जळून जातात.
संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम्
संगमामुळे, चेतना नसलेला वीर्याचा थेंब पोटी ठेवला जातो.
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः
जिथे अन्न-पाणी पचवलं जातं आणि जे काही खाल्लंय ते संपतं,
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः
गर्भात लघवी आणि विष्ठेचा प्रवास नैसर्गिक मार्गानेच होतो.
प्रभवन्त्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे
पोटात गर्भ तयार होतात आणि तसेच दुसरेही जन्म घेतात.
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवन्परिमुच्यते
या गर्भाच्या संबंधातून, जो कोणी जगतो तो सुटतो.
गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम्
गर्भासोबत जन्मलेल्याला सातव्या महिन्यात अशी अवस्था येते.
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः
माणसांच्या नाभीपासून योग निर्माण होतात, यात शंका नाही.
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलन्धनम्
रोगांनी त्रस्त होऊन, जे आपली मोठी संपत्ती सोडतात,
वेदना नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः
डॉक्टर कितीही प्रयत्न केले तरी, वेदना काही कमी होत नाहीत.
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा ज्याघ्रैरिवार्दिताः
रोगांनी त्रस्त झालेले जीव, जसे हरिणांना शिकाऱ्यांनी मारले जाते तसेच दुःख भोगतात.
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः
वृद्धापकाळामुळे कमकुवत झालेले लोक, जणू काही मोठ्या हत्तीने हरवलेले दुसरे हत्ती असतात.
श्वापदाश्च दरिद्राश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते
जंगली प्राणी आणि गरीब लोक बहुतेक वेळा अशा प्रकारे त्रस्त होत नाहीत.
आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा
रोग जिवांना ताब्यात घेतो, जसे कसाई जनावरांना पकडतो.
स्रोतसा महसा क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा
प्रबळ प्रवाहाने पटकन वाहून नेले गेले की, माणूस जबरदस्तीने ओढला जातो.
स्वभावा ह्यतिवर्तन्ते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु
जे शरीरातून मुक्त झाले आहेत, ते स्वतःच्या स्वभावावर मात करतात.