कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति
कोणी काही कर्म करतं, पण त्याला हवी ती गोष्ट मिळत नाही.
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति
बीज एका ठिकाणी तयार होतं आणि दुसऱ्या ठिकाणी जातं.
आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते
ज्याचं निवृत्ती मिळतं, त्याचं उदाहरण आंब्याच्या फुलासारखं आहे.
सिद्धौ प्रयतमानानां नैवाण्डमुपजायते
यश मिळवण्यासाठी खूप प्रयत्न केले तरी अंडं तयार होत नाही.
आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः
दीर्घायुष्य असलेला मुलगा जन्माला येतो, मग तो मृत वडिलांसारखा कसा?
दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः
दहा महिने पोटात वाढून, शेवटी कुळाचं कलंक म्हणून जन्म घेतो.
विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः
तेच शुभ चिन्ह मिळूनही शुद्ध लोक जन्म घेत नाहीत.
उपद्रवैवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते
कोणतीही स्पष्ट कारण नसताना गर्भ स्त्रीच्या पोटी येतो.
परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः
जो माणूस दुःख आणि सुख दोन्ही सोडून देतो—
दुःखमर्था हि त्यज्यन्ते पालने च न ते सुखाः
दुःखामुळे धन सोडावं लागतं, आणि जपलं तरी ते सुख देत नाही.
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः
विशेष माणसं एकामागून एक वेगवेगळ्या धनाच्या स्थितीत पोहोचतात.
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः
सर्व साठवणुकीचं शेवटी नाश होतो; सर्व उंचीचं शेवटी पडझड होते.
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम्
तृष्णेला कधीच अंत नाही, पण समाधान हेच खरं सुख आहे.
निमेषमात्रमपि हि यो ऽधिगच्छन्न तिष्टति
क्षणभर जरी ते मिळालं, तरी कोणी तिथे टिकत नाही.
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्या तमसः परम्
जे बुद्धीने सर्व सृष्टीचं स्वरूप समजून, अज्ञानाच्या पलीकडे जातात—
संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम्
एकच गोष्ट साठवून, इच्छा कधीच पूर्ण न झालेल्या राहतात.
अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे
मग या दुःखातून सुटका मिळवण्यासाठी कोणता उपाय करता येईल, हेही पाहावं.
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च परमं तथा
ध्वनी, स्पर्श, चव, रूप आणि गंध या सगळ्यांतही श्रेष्ठ अनुभव मिळतो.
वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम्
ज्यांचं जीवन वाणीच्या वापरावर चालतं, त्यांना दुःख किंवा आजार लागत नाहीत.
प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च
आपली माया मागे घेतली, मग ती स्तुती असो वा दुसऱ्या कुणाशी असो,
अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः
स्वतःमध्ये गुंतलेला, कुणाची अपेक्षा न ठेवणारा आणि इच्छा नसलेला,
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते
जेव्हा सुख-दुःख उलटं होतं, तेव्हा
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति
आपल्या स्वभावानुसार प्रयत्न करावा; जो मन लावून करतो, तो कधीही खाली पडत नाही.
तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम्
ती सगळी जुनी शरीरं कायम एकाच जीवाची असतात.
निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम्
दुसऱ्या शरीरामुळे, दुसऱ्या शरीराचं बळ आणि दुर्बलता जळून जातात.
संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम्
संगमामुळे, चेतना नसलेला वीर्याचा थेंब पोटी ठेवला जातो.
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः
जिथे अन्न-पाणी पचवलं जातं आणि जे काही खाल्लंय ते संपतं,
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः
गर्भात लघवी आणि विष्ठेचा प्रवास नैसर्गिक मार्गानेच होतो.
प्रभवन्त्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे
पोटात गर्भ तयार होतात आणि तसेच दुसरेही जन्म घेतात.
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवन्परिमुच्यते
या गर्भाच्या संबंधातून, जो कोणी जगतो तो सुटतो.