अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते
चुकीच्या विचारांना आवर घ्यावा, म्हणजे लगेच मन शांत आणि स्पष्ट होतं.
अस्याभावेन युज्येतं तञ्चास्य तु निवर्तते
हा संयम नसेल तर मन गोंधळतं, पण संयम असेल तर तो गोंधळ नाहीसा होतो.
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते
ज्याच्याकडे हा संयम आहे, त्याला कोणत्याही गोष्टीत दुःखाला जागा राहत नाही.
दुःखेन लभते दुःखं महानर्थे प्रपद्यते
दुःखातून फक्त अजून दुःखच मिळतं आणि मोठ्या संकटात अडकावं लागतं.
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुर्चितयेत्
एखादं काम शक्य नसेल तर त्यामागे हट्ट धरू नये.
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चाभिप्रवर्द्धते
एखाद्या गोष्टीचा सतत विचार केला, तर ती कमी होत नाही, उलट वाढतच जाते.
एतद्विज्ञाय सामर्थ्यं न वान्यैः समतामियात्
आपली ताकद ओळखून, दुसऱ्यांशी बरोबरी करण्याचा हट्ट करू नये.
आरोग्यं प्रियसंवासं न मृध्येत्पण्डितः क्वचित्
शहाणा माणूस आरोग्य आणि आप्तांची संगत कधीच दुर्लक्ष करत नाही.
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम्
उपाय दिसला तर दुःख न करता त्यावर कृती करावी.
जरामरणदुःखेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत्
वृद्धत्व आणि मृत्यूच्या दुःखातून आपल्याला, जो आपल्यासाठी प्रिय आहे, वाचवावं.
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः
मजबूत धनुर्धारी जशी तीक्ष्ण बाण सोडतात,
आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते
तशी आजार दूर करण्यासाठी शरीराला त्रास सहन करावा लागतो.
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनःपुनः
रात्रंदिवस पुन्हा पुन्हा माणसाचं आयुष्य कमी होत जातं.
जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्टते
ज्याचा जन्म माणूस म्हणून झाला, त्याला वृद्धत्व गाठतं; एक क्षणही थांबत नाही.
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च
सूर्य पुन्हा पुन्हा मावळतो आणि उगवतो.
इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः
रात्री माणसाच्या सुखदुःखानुसार जातात.
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम्
जर माणसाच्या कर्माचं फळ दुसऱ्यावर अवलंबून नसतं,
दृश्यन्ते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्च स्वकर्मभिः
तरीही आपण पाहतो की, काही सज्जनांची कर्मं निष्फळ राहतात आणि त्यांना स्वतःच्या कर्मामुळे गमवावं लागतं.
आशाभिरण्यसंयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः
सर्व इच्छा मनात धरून, माणसं आशा आणि सोन्याच्या मोहात गुंतलेली दिसतात.
वञ्चनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते
या जगात फसवणुकीच्या जोरावरच लोक सुखात जगतात.
कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति
कोणी काही कर्म करतं, पण त्याला हवी ती गोष्ट मिळत नाही.
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति
बीज एका ठिकाणी तयार होतं आणि दुसऱ्या ठिकाणी जातं.
आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते
ज्याचं निवृत्ती मिळतं, त्याचं उदाहरण आंब्याच्या फुलासारखं आहे.
सिद्धौ प्रयतमानानां नैवाण्डमुपजायते
यश मिळवण्यासाठी खूप प्रयत्न केले तरी अंडं तयार होत नाही.
आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः
दीर्घायुष्य असलेला मुलगा जन्माला येतो, मग तो मृत वडिलांसारखा कसा?
दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः
दहा महिने पोटात वाढून, शेवटी कुळाचं कलंक म्हणून जन्म घेतो.
विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः
तेच शुभ चिन्ह मिळूनही शुद्ध लोक जन्म घेत नाहीत.
उपद्रवैवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते
कोणतीही स्पष्ट कारण नसताना गर्भ स्त्रीच्या पोटी येतो.
परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः
जो माणूस दुःख आणि सुख दोन्ही सोडून देतो—
दुःखमर्था हि त्यज्यन्ते पालने च न ते सुखाः
दुःखामुळे धन सोडावं लागतं, आणि जपलं तरी ते सुख देत नाही.