तमः कर्त्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि
अंधार निर्माण करणाऱ्याने घातलेल्या मार्गावर, तू एकटाच कसा जाशील?
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां गच्छन्तमनुयास्यतः
तू निघून जात असताना, तुझ्या मागे चांगली आणि वाईट कर्मं येतच राहतात.
अर्थार्थमनुशीर्यन्ते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते
संपत्ती मिळवण्यासाठी बंध तयार होतात; पण ज्याने आपला हेतू साध्य केला तो मुक्त होतो.
छित्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः
हे बंध तोडून, सत्पुरुष पुढे जातात; दुष्ट मात्र ते तोडू शकत नाहीत.
न च नामास्ति निर्वेदो लोहं हि हृदयं तव
वैराग्याला नावच नाही; तुझे हृदय लोखंडासारखे कठीण आहे.
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरारुहाम्
सुगंधी चिखल, शब्दांचे पाणी, आणि स्वर्गमार्गावर चढायला कठीण असं सगळं.
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावं नदीं तरेत्
त्यागाच्या वाऱ्यांनी वाहणाऱ्या, वेगवान प्रवासाच्या नदीला, बुध्दीच्या होडीतून ओलांडावं.
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यहिंसया
इच्छाशून्यपणे धर्म सोड आणि अहिंसेने अधर्मही टाळ.
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम्
हाडांच्या खांबावर, स्नायूंनी बांधलेलं, मांस आणि रक्तानं माखलेलं हे शरीर.
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमस्थिरम्
वृद्धापकाळ आणि दुःखानं व्यापलेलं, रोगांचं घर आणि अस्थिर असं हे शरीर.
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगञ्चापि यद्भवेत्
हे संपूर्ण विश्व, सगळं जग आणि जे काही जग नाही ते सुद्धा.
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा
पाच इंद्रियं, अंधार, सत्त्व आणि रज हे सुद्धा.
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि हितम्
या सर्व इंद्रियांच्या विषयांमुळे, जसे दिसणारे आणि न दिसणारे, माणसाला कल्याण मिळते.
एतैः सर्वैः समायुक्तमनित्यमभिधीयते
या सर्व गोष्टींनी बनलेली वस्तू कायमची राहत नाही, असे सांगितले जाते.
य इदं वेद तत्त्वेन सस वेद प्रभवाप्ययौ
जो खरोखर हे जाणतो, तोच या जगाचा आरंभ आणि अंत समजतो.
अव्यक्तमथ तज्ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्
जे दिसत नाही, ते सूक्ष्म लक्षणांनी ओळखता येते आणि ते इंद्रियांच्या पलीकडे आहे.
लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति
जो स्वतःला या जगात स्थिर पाहतो आणि जगालाही स्वतःमध्ये पाहतो.
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा
जो सर्व अवस्थांमध्ये आणि सर्व काळ सर्व जीवांना पाहतो—
ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात्
ज्ञानाने वेगवेगळ्या दुःखांचा आणि देहाचा जन्म थांबत नाही.
अनादिनिधनं जन्तुमात्मनि स्थितमव्ययम्
जो जीव अनादी आणि अनंत आहे, तो आत्म्यात कायमचा आणि नाशरहित राहतो.
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः
तो जीव, आपल्या स्वतःच्या कर्मांमुळे नेहमी दुःखी राहतो.
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु
मग तो पुन्हा नवनवीन आणि अनेक कर्मे करतो.
अजस्रमेव मोहान्तो दुःखेषु सुखसंज्ञितः
सतत, मोहाच्या अवस्थेतसुद्धा, तो दुःखालाच सुख समजतो.
ततो निवृत्तो बन्धात्स्वात्कर्मणामुदयादिह
मग, जेव्हा आपल्या कर्मांच्या बंधनातून तो मुक्त होतो—
संयमेन च संबन्धान्निवृत्त्या तपसो बलात्
संयम आणि तपाच्या बळावर, आणि आसक्तीपासून दूर राहून—
सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिं अव्याबाधां सुखोदयाम्
अशा प्रकारे, अनेकांनी सिद्धी, अडथळ्यांशिवाय आणि खऱ्या सुखासह, मिळवली आहे.
निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते
ऐकून समज येते, आणि समज मिळाल्यावर सुख वाढते.
दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्
रोज, अज्ञानी माणसे जवळ येतात, पण ज्ञानी नाही.
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते ये ऽल्पबुद्धयः
ज्यांची बुद्धी थोडी आहे, ते मनाच्या दुःखांनी त्रस्त होतात.
ताननाद्रियमाणश्च स्नेहबन्धाद्विमुच्यते
जो त्यांना महत्त्व देत नाही, तो स्नेहाच्या बंधनातून मुक्त होतो.