द्वन्द्वारामेषु भूतेषु वराको रमते मुनिः
मुल्यांच्या द्वंद्वात रमणाऱ्या जीवांमध्ये, गरीब असला तरी साधू आनंद शोधतो.
शुभैर्लभेत देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम्
सत्कर्मांनी देवपद मिळतं; मिश्र कर्मांनी मानवी जन्म मिळतो.
तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतम्
तेथे मृत्यू, वार्धक्य आणि दुःख यांचा सतत त्रास होत असतो.
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः
तू जे हानिकारक आहेस त्याला हितकारक समजतोस, आणि जे क्षणिक आहे त्याला कायमचं मानतोस.
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः
मोहाच्या असंख्य दोऱ्यांनी, स्वतःच्या मुलांनी घट्ट बांधलेला.
अलं परिग्रहेणेह दोषवान् हि परिग्रहः
इथल्या वस्तूंच्या संग्रहाला पुरे; कारण संग्रहात नेहमीच दोष असतात.
पुत्रदारकुटुंबेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः
मुलं,伴ी आणि घर यांच्यात आसक्त झालेले जीव नेहमीच दुःखात बुडतात.
मोहजालसमाकृष्टान्पश्यजन्तून्सुदुःखितान्
मोहाच्या जाळ्यात ओढले गेलेले, फार दुःखी झालेले जीव पहा.
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृते
इतरांचं सर्व काही क्षणिक आहे; आपलं खरं काही असेल तर ते फक्त चांगले आणि वाईट कर्म.
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्टसि
निरर्थक गोष्टींत तू का गुंतलास? स्वतःचा खरा हेतू का सोडून दिलास?
तमः कर्त्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि
अंधार निर्माण करणाऱ्याने घातलेल्या मार्गावर, तू एकटाच कसा जाशील?
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां गच्छन्तमनुयास्यतः
तू निघून जात असताना, तुझ्या मागे चांगली आणि वाईट कर्मं येतच राहतात.
अर्थार्थमनुशीर्यन्ते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते
संपत्ती मिळवण्यासाठी बंध तयार होतात; पण ज्याने आपला हेतू साध्य केला तो मुक्त होतो.
छित्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः
हे बंध तोडून, सत्पुरुष पुढे जातात; दुष्ट मात्र ते तोडू शकत नाहीत.
न च नामास्ति निर्वेदो लोहं हि हृदयं तव
वैराग्याला नावच नाही; तुझे हृदय लोखंडासारखे कठीण आहे.
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरारुहाम्
सुगंधी चिखल, शब्दांचे पाणी, आणि स्वर्गमार्गावर चढायला कठीण असं सगळं.
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावं नदीं तरेत्
त्यागाच्या वाऱ्यांनी वाहणाऱ्या, वेगवान प्रवासाच्या नदीला, बुध्दीच्या होडीतून ओलांडावं.
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यहिंसया
इच्छाशून्यपणे धर्म सोड आणि अहिंसेने अधर्मही टाळ.
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम्
हाडांच्या खांबावर, स्नायूंनी बांधलेलं, मांस आणि रक्तानं माखलेलं हे शरीर.
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमस्थिरम्
वृद्धापकाळ आणि दुःखानं व्यापलेलं, रोगांचं घर आणि अस्थिर असं हे शरीर.
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगञ्चापि यद्भवेत्
हे संपूर्ण विश्व, सगळं जग आणि जे काही जग नाही ते सुद्धा.
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा
पाच इंद्रियं, अंधार, सत्त्व आणि रज हे सुद्धा.
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि हितम्
या सर्व इंद्रियांच्या विषयांमुळे, जसे दिसणारे आणि न दिसणारे, माणसाला कल्याण मिळते.
एतैः सर्वैः समायुक्तमनित्यमभिधीयते
या सर्व गोष्टींनी बनलेली वस्तू कायमची राहत नाही, असे सांगितले जाते.
य इदं वेद तत्त्वेन सस वेद प्रभवाप्ययौ
जो खरोखर हे जाणतो, तोच या जगाचा आरंभ आणि अंत समजतो.
अव्यक्तमथ तज्ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्
जे दिसत नाही, ते सूक्ष्म लक्षणांनी ओळखता येते आणि ते इंद्रियांच्या पलीकडे आहे.
लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति
जो स्वतःला या जगात स्थिर पाहतो आणि जगालाही स्वतःमध्ये पाहतो.
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा
जो सर्व अवस्थांमध्ये आणि सर्व काळ सर्व जीवांना पाहतो—
ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात्
ज्ञानाने वेगवेगळ्या दुःखांचा आणि देहाचा जन्म थांबत नाही.
अनादिनिधनं जन्तुमात्मनि स्थितमव्ययम्
जो जीव अनादी आणि अनंत आहे, तो आत्म्यात कायमचा आणि नाशरहित राहतो.