उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः
तो नेहमी चंद्रादी तेजस्वी ग्रहांचा उदय घडवतो.
यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्द्धारयते जलम्
तो वायू चारही समुद्रांमधून पाणी धरून ठेवतो.
यो ऽद्धिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छती
तो ढग एकत्र करून पर्जन्याला देतो.
संनीयमाना बहुधा येन नीला महाघनाः
ज्याच्यामुळे अनेक प्रकारे निळे मोठे ढग एकत्र होतात.
यो ऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा
तोच देवांच्या विमानांना आकाशातून वाहून नेतो.
येन वेगवता रुग्णाः क्रियन्ते तरुजा रसाः
त्याच्या वेगवान शक्तीने झाडांतील रस वाहू लागतात.
यस्मिन्परिप्लवे दिव्या वहॄन्त्यापो विहायसा
ज्याच्या प्रवाहात दिव्य जल आकाशातून वाहतात.
दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः
ज्यामध्ये दूरवरून अडवल्यावर सूर्याचा एकच किरण थांबतो.
यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्यो ऽमृतस्य च
ज्याच्यामुळे सोम, हा देवांचा अमृताचा खजिना, नेहमी भरून राहतो.
सर्वप्राणभृतां प्राणार्न्यो ऽतकाले निरस्यति
जो योग्य वेळी सर्व सजीवांची प्राणवायू मागे घेतो.
सम्यगन्वीक्षता बुद्ध्या शान्तयाध्यात्मनित्यया
जो मनुष्य शांत आणि आत्मनिष्ठ बुद्धीने नीट पाहतो.
यं समासाद्य वेगेन दिशामन्तं प्रपेदिरे
ज्याला भेटल्यावर, ते सर्वजण वेगाने दिशांच्या टोकांपर्यंत पोहोचले.
येन वृष्ट्या पराभूतस्तोयान्येन निवर्तते
ज्याच्या पावसामुळे पाणी जरी वाढले, तरी तोच ते मागे वळवतो.
एवमेते दितेः पुत्रा मरुतः परमाद्भुताः
अशा रीतीने, दितीचे हे पुत्र मरुत हे खरंच अतिशय अद्भुत आहेत.
एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः
हेही मोठं आश्चर्य आहे की, हा श्रेष्ठ पर्वत—
विष्णोर्निःश्वासवातो ऽयं यदा वेगसमीरितः
विष्णूच्या श्वासाच्या वाऱ्याने, जेव्हा तो जोरात वाहतो, तेव्हा हलतो.
तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म न पठन्त्यतिवायुतः
म्हणूनच वेद जाणणारे, वारा खूप जोरात असताना, वेदपठण करत नाहीत.
एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः
असं म्हणून, पराशरांचा पुत्र, तो प्रभू—
ततो व्यासे गते स्नातुं शुको ब्रह्मविदां वरः
नंतर, व्यास स्नानाला गेल्यावर, ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ असलेला शुक—
तत्र स्वाध्यायसंसक्तं शुकं व्याससुतं मुने
तेथे, त्या ऋषीने व्यासपुत्र शुक याला स्वाध्यायात मग्न पाहिलं.
उत्थाय सत्कृतस्तेन ब्रह्मपुत्रो हि कार्ष्णिना
तो उठला आणि त्या कर्ष्णद्वैपायनपुत्राने त्याचा सन्मान केला, कारण तो खरोखर ब्रह्मपुत्र आहे.
किं करोषि महाभाग व्यासपुत्र महाद्युते
महाभाग व्यासपुत्रा, तेजस्वी असलेल्या तूं काय करतो आहेस?
त्वद्दर्शनमनुप्राप्तः केनापि सुकृतेन च
माझ्या काही पुण्यामुळेच मला तुझं दर्शन मिळालं.
तद्वदस्व महाभाग यथा त ज्ज्ञानमाप्नुयाम्
म्हणून, महाभागा, मला ते ज्ञान कसं मिळेल ते सांग.
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम्
आसक्तीसारखं दु:ख नाही, आणि त्यागासारखं सुखही नाही.
सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम्
सद्वर्तन आणि चांगला आचार—हेच सर्वश्रेष्ठ कल्याण आहे.
नालं स दुःखमोक्षाय संगो वै दुःखलक्षणः
संगती केवळ दुःखातून मुक्त होण्यासाठी पुरेशी नाही; उलट, संगतीमुळेच दुःख येते.
मोहजालावृतो दुःखमिहामुत्र तथाश्नुते
मोहाच्या जाळ्यात अडकलेला माणूस इथे आणि पुढच्या जन्मातही दुःख भोगतो.
कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ
ज्याला खरं कल्याण हवं आहे, त्याने प्रयत्न करावा, कारण हे दोन्ही कल्याणाच्या आड येतात.
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः
विद्या, सन्मान आणि अपमान यांच्या माध्यमातून माणसाने विवेकाने स्वतःला ओळखावं.