समालिङ्ग्य सुतं व्यासः स्वपार्श्वस्थं चकार च
व्यासांनी आपल्या मुलाला मिठी मारली आणि जवळ बसवलं.
शैलशृङ्गाद्भुवं प्राप्ता याजनाध्यापने रताः
यज्ञ आणि अध्यापनात रमलेले ते सर्वजण डोंगरशिखरावरून खाली पृथ्वीवर आले.
तूर्ष्णीं ध्यानपरो धीमानेकान्ते समुपाविशत्
तो ज्ञानी एकांतात शांतपणे ध्यानात मग्न बसला.
भो भो महर्षे बासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते
अहो महर्षी वसिष्ठ, ब्रह्मध्वनी आता ऐकू येत नाही.
ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतो ऽयं न शोभते
ब्रह्मध्वनी नसल्यामुळे हा डोंगर आता शोभत नाही.
वेदान्वेदविदा चैव सुप्रसन्नमनाः सदा
जो वेद आणि त्यांचा अर्थ जाणतो आणि नेहमी प्रसन्नचित्त असतो.
शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत्
त्याने आपल्या पुत्र शुकासोबत वेदांचा अभ्यास केला.
वातो ऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवीजितः
समुद्राच्या वाऱ्यामुळे प्रचंड वारा वाहू लागला.
शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः
शुकाला थांबवलं तरी त्याच्या मनात कुतूहल भरलेलं होतं.
आख्यातुमर्हति भवान्सर्वं वायोर्विचैष्टितम्
तुम्ही वाऱ्याच्या सर्व हालचाली सांगाव्यात अशी इच्छा आहे.
अनध्यायनिमित्तऽस्मिन्निदं वचनं मब्रवीत्
या अभ्यासातील अडथळ्यामुळे हे वचन सांगितले गेले.
तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्ये व्यवस्थितः
त्याने अज्ञान आणि आसक्ती सोडून सत्यात ठामपणे उभा राहिला आहे.
देवयानचरो विष्णोः पितृयानश्च तामसः
देवतांचा मार्ग विष्णूचा आहे; पितरांचा मार्ग अंधकाराचा आहे.
पिथिव्यामन्तरिक्षे च यतः संयान्ति वायवः
पृथ्वीवर आणि आकाशात जिथे जिथे वारे जातात,
तत्र देवगणाः साध्याः समभूवन्महाबलाः
तेथे सध्य नावाचे बलवान देवगण उत्पन्न झाले.
उदानस्तस्य पुत्रो ऽभूव्द्यानस्तस्याभवत्सुतः
उदान हा त्याचा मुलगा झाला आणि द्यान त्याचा पुत्र झाला.
अनपत्यो ऽभवत्प्राणो दुर्द्धर्षः शत्रुमर्दनः
प्राण हा अपराजित आणि शत्रूंचा संहार करणारा, पण संततीविना राहिला.
प्राणिनां सर्वतो वायुश्चेष्टा वर्तयते पृथक्
सर्व जीवांमध्ये वायू त्यांच्या हालचाली स्वतंत्रपणे चालवतो.
प्रेषयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांस्तथा
तो ढगांचे समूह, तसेच धूर आणि उष्णतेपासून निर्माण होणारेही पाठवतो.
अंबरे स्नेहमात्रेभ्यस्तडिद्भ्यश्चोत्तमद्युतिः
आकाशात केवळ ओलसरतेच्या कणांतून आणि वीजेतून तो श्रेष्ठ तेज निर्माण करतो.
उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः
तो नेहमी चंद्रादी तेजस्वी ग्रहांचा उदय घडवतो.
यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्द्धारयते जलम्
तो वायू चारही समुद्रांमधून पाणी धरून ठेवतो.
यो ऽद्धिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छती
तो ढग एकत्र करून पर्जन्याला देतो.
संनीयमाना बहुधा येन नीला महाघनाः
ज्याच्यामुळे अनेक प्रकारे निळे मोठे ढग एकत्र होतात.
यो ऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा
तोच देवांच्या विमानांना आकाशातून वाहून नेतो.
येन वेगवता रुग्णाः क्रियन्ते तरुजा रसाः
त्याच्या वेगवान शक्तीने झाडांतील रस वाहू लागतात.
यस्मिन्परिप्लवे दिव्या वहॄन्त्यापो विहायसा
ज्याच्या प्रवाहात दिव्य जल आकाशातून वाहतात.
दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः
ज्यामध्ये दूरवरून अडवल्यावर सूर्याचा एकच किरण थांबतो.
यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्यो ऽमृतस्य च
ज्याच्यामुळे सोम, हा देवांचा अमृताचा खजिना, नेहमी भरून राहतो.
सर्वप्राणभृतां प्राणार्न्यो ऽतकाले निरस्यति
जो योग्य वेळी सर्व सजीवांची प्राणवायू मागे घेतो.