गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः
खूप काळ गेल्यावर राजाने अश्वमेध यज्ञ केला.
तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि
तेथे त्याने ब्रह्मा आणि इतर देवांना विधिप्रमाणे हवि अर्पण केली.
कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः
मग तो राक्षस रागाने भरून राजाकडे बदल मागायला आला.
राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच
राजाजवळ जाऊन तो म्हणाला, 'मला मांस खायचे आहे.'
स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन्
राजा हरिपूजेसाठी पात्र हातात घेऊन, आपल्या गुरूच्या येण्याची वाट पाहत उभा राहिला.
समागताय गुरुवे ददौ तस्मौ ससादरम्
गुरू आले तेव्हा त्याने आदराने ते त्यांना दिले.
तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः
ते पाहून गुरू आश्चर्यचकित होऊन विचार करू लागले, 'हे असे का?'
अहो ऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम
हाय! या राजाने वाईट वागणूक केली—त्याने मला खाण्यास अयोग्य वस्तू दिली.
अभो ऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते
हे पृथ्वीपती, माझ्या अहितासाठी तू मला अपवित्र अन्न दिलेस.
नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया
मानवमांस हे फक्त राक्षसांसाठीच असते, आणि तेच तू मला दिलेस.
इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः
शाप दिला जात असताना सौदास भीतीने थरथरत उभा राहिला.
भूराशृ चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः
वसिष्ठांनी त्याच्याकडून काहीही न सांगता खोल विचार सुरू केला.
राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः
राजानेही पाणी घेतले आणि वसिष्ठांना शाप देण्यासाठी सज्ज झाला.
मदयन्ती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता
तेव्हा मदयन्ती, त्याची पुण्यव्रती पत्नी, त्याला थांबवत म्हणाली.
त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः
तुला जे कर्म भोगायचे आहे ते नक्कीच घडणार, यात काहीच शंका नाही.
अरण्ये निर्जले देश स भवेद्धह्यराक्षसः
पाण्याशिवाय असलेल्या जंगलात तो भयंकर राक्षस बनेल.
प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः
शास्त्रांमध्ये असे ठाम सांगितले आहे की असे लोक ब्रह्माच्या लोकात जातात.
जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना
मी हे पाणी कुठे टाकू, असे त्याने मनाशी विचार केले.
इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम्
असा विचार करून त्याने ते पाणी स्वतःच्या पायांवर ओतले.
कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः
त्या वेळेपासून तो सर्वत्र 'कल्माषपाद' म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
मनसा सो ऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः
मनात फार भीतीने त्याने आपल्या गुरूंच्या पायांना वंदन केले.
क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया
भगवंत, सर्व काही मला माफ करा; मी काहीही अपराध केलेला नाही.
आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम्
मी विवेकशून्य आहे म्हणून स्वतःला दोष देऊ लागलो.
विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः
या जगात ज्याच्याकडे विवेक नाही तो खरोखरच जनावरासारखा असतो, यात शंका नाही.
विवेकरहितो ऽज्ञो ऽहं यतः पापं समाचरेत्
मी अज्ञानी आणि विवेकशून्य असल्यामुळे हे पाप केले आहे.
विवेकहीनमान्पोति को वा यो वाप्यनिर्वृतिम्
विवेक नसलेला कोण सुखी होतो? किंवा कोणाला दुःख राहत नाही?
नात्यन्तिङ्कं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति
ही अवस्था कायमची राहणार नाही; बारा वर्षेच टिकेल.
पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम्
तुला पूर्वीचे रूप पुन्हा मिळेल आणि तू ही पृथ्वी उपभोगशील.
राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः
राजाही दुःखाने ग्रासलेला, राक्षसीच्या रूपात वावरू लागला.
कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने
रात्रीसारखी काळी, भीषण दिसणारी ती एकटीच ओसाड जंगलात भटकत होती.