तुल्यलक्षणतः पादचतुष्के सममुच्यते
चारही पादांची लक्षणे सारखी असतील तर त्याला 'सम' म्हणतात.
लक्ष्म भिन्नं यस्य पादचतुष्के विषमं हि तत्
चारही पादांची लक्षणे वेगळी असतील तर त्याला 'विषम' म्हणतात.
षड्विंशत्यक्षरं यावत्पादस्तावत्पृथक् पृथक्
एक पाद सहा-विस अक्षरांपर्यंत असू शकतो, प्रत्येक वेगळा मोजावा.
त्रिभिः षड्भिः पदैर्गाथाः शृणु संज्ञा यथोत्तरम्
तीन किंवा सहा पाद असलेल्या गाथांना त्यांच्या संख्येनुसार नावे आहेत, ती मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
गायत्र्युष्णिगनुष्टष्टप्च बृहती पङ्क्तिरेव च
गायत्री, उष्णिक, अनुष्टुप, बृहती आणि पंक्ति,
शक्करी सातिपूर्वा च अष्ट्यत्यष्टी ततः स्मृते
शक्करि, साती, पूर्वा, अष्टि आणि अष्टी ही नावे नंतर लक्षात ठेवावी.
विकृतिः संकृतिश्चैव तथातिकृतिरुत्कृतिः
रूपातील बदल, एकत्रीकरण, अतीरेक आणि उन्नती.
पादे सर्वगुरौ पूर्वील्लघुं स्थाप्य गुरोरधः
ओळीमध्ये सर्व जड अक्षरांपूर्वी हलके अक्षर ठेवावे, आणि हलके अक्षर जडाखाली ठेवावे.
एष प्रस्तार उदितो यावत्सर्वलघुर्भवेत्
हा मांडणीचा प्रकार सांगितला आहे, जोपर्यंत सर्व अक्षरे हलकी होत नाहीत.
उद्दिष्टे द्विगुणानाद्यादङ्गान्संमोल्य लस्थितान्
दुप्पट मोजलेल्या घटकांपैकी, जी निश्चित आहेत त्यांचे गुणाकार करावा.
वणान्सेकान्वृत्तभवानुत्तराधरतः स्थितान्
वरखाली आणि अनुक्रमाने येणारी जी अक्षरे पुन्हा पुन्हा येतात, ती घ्यावीत.
उपान्त्यतो निवर्तेत त्यजन्नेकैकमूर्द्धतः
शेवटच्या दुसऱ्या स्थानापासून मागे फिरावे, आणि प्रत्येक वरच्या अक्षराला सोडून द्यावे.
लगक्रियाङ्कसंदोहे भवेत्संख्याविमिश्रिते
हलक्या अक्षरांच्या गुणांची बेरीज मिसळली की, संख्या तयार होते.
संख्यैव द्विगुणैकोना सद्भिरध्वा प्रकीर्तितः
तीच संख्या दुप्पट करून एकाने वाढवावी, असे ज्ञानी लोक मार्ग सांगतात.
प्रस्तारोक्तप्रभेदानां नामानांस्त्यं प्रगाहते
मांडणीमध्ये सांगितलेल्या विभागांची नावे आता मांडली जातात.
श्रुतानि त्वन्मुखांभोजात्समासव्यासयोगतः
तुमच्या कमळासारख्या मुखातून संक्षिप्त आणि विस्ताराने शिकवलेले उपदेश ऐकले आहेत.
मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायते
पूर्वी मेरूच्या शिखरावर, कर्णिकार वृक्षांच्या वनात—
शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा
तेथे पर्वतराजाची कन्या, देवी, पूर्वी वास करत होती.
योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः
योगाने स्वतःमध्ये लीन होऊन, योगधर्माला समर्पित होती—
अग्नेर्भूमेस्तथा वायोरन्तरिक्षस्य चाभितः
ती अग्नी, पृथ्वी, वारा आणि आकाशाने वेढलेली होती—
संकल्पेनाथ सो ऽनेन दुष्प्रापमकगृतात्मभिः
मग, दृढ संकल्पाने, तिने अस्थिर मन असणाऱ्यांना कठीण असं साध्य केलं.
अतिष्टन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः
ती प्रभू, शंभर वर्षे केवळ वायूवरच उपजीविका करत होती, असं सांगितलं जातं.
तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा
तेथे सर्व ब्रह्मर्षी आणि तसेच सर्व देवरषी एकत्र आले.
आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ
आदित्य, रुद्र, सूर्य आणि चंद्रही तिथे उपस्थित होते.
तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम्
तेथे रुद्र, महादेव, यांनी सुंदर सोन्याचे कमळ तयार केले.
तस्निन् दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले
त्या दिव्य आणि रम्य वनात, देव, ऋषी आणि मुनी यांनी भरलेले होते.
न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिरुपजायते
त्या कमळाचा रंग कधीच फिकट होत नाही, आणि ते कधीच कोमेजत नाही.
जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः
त्यांच्या जटांना तेज होते, जणू काही प्रज्वलित अग्नीच्या ज्वाळांसारख्या.
एवं विधेन तपसा तस्य भक्त्या च नारद
अशा प्रकारे, त्या तप आणि भक्तीमुळे, नारद,
उवाच चैनं भगवांस्त्र्यंबकः प्रहसन्निव
त्र्यंबक भगवान हसत असल्यासारखे त्याच्याशी बोलले.