यदाप्रत्यङ्नता मघाः खसप्तोपरि संस्थिताः
जेव्हा मघा नक्षत्र पश्चिमेकडे झुकत नाही आणि आकाशाच्या वर स्थिर राहते,
नखैर्लिखन्तोमार्जाराश्चावनिं लोहसंयुते
जेव्हा मांजरे लोखंडाच्या नखांनी पृथ्वीवर ओरखडे काढतात,
पिपीलिकाश्रेणयश्छिन्नाः खद्योता बहवस्तदा
जेव्हा मुंग्यांच्या रांगा तुटतात आणि पुष्कळ काजवे दिसतात,
उदयास्तमये काले विवर्णोर्ऽकेथ वा शशी
जेव्हा सूर्योदय किंवा सूर्यास्ताच्या वेळी सूर्य किंवा चंद्र रंग बदललेला दिसतो,
प्राङ्मुखस्य तु कूर्मस्य नवाङ्गेषु धरामिमाम्
पूर्वेकडे तोंड असलेल्या कासवाच्या नव्ह्या अवयवांवर ही पृथ्वी ठेवलेली आहे,
अन्तर्वेदाश्च षाञ्चालस्तस्येदं नाभिमण्डलम्
आणि त्याच्या नाभीच्या भागात सहा थरथरणारी अंतर्गत भूमी आहे,
स्त्रीकलिङ्गकिराताख्या देशास्तद्बाहुमण्डलम्
स्त्री, कलिंग आणि किरात नावाचे देश त्याच्या बाहूच्या भागात आहेत,
गौडकैङ्कणशाल्वान्ध्रपौड्रस्तत्पादमण्डलम्
गौड, कैंकण, शाल्व, आंध्र आणि पौंड्र हे त्याच्या पायाच्या भागात आहेत,
पुलिन्दचीनयवनगुर्जराः पादमण्डलम्
पुलिंद, चीन, यवन आणि गुर्जर हे पायाच्या भागात आहेत,
खसांगवङ्गबाह्लीकं कांबोजाः पाणिमण्डलम्
खस, अंग, वंग, बाह्लिक आणि कंबोज हे हाताच्या भागात आहेत,
नाभ्यादिषु नवाङ्गेषु पापैर्दुष्टं शुभैः शुभम्
नाभीपासून सुरू होणाऱ्या नव्ह्या अवयवांमध्ये पापामुळे दोष येतो आणि पुण्यामुळे शुभ घडते.
मुहू रुदन्ति गायन्ति प्रस्विद्यन्ति हसंति च
कधी लोक रडतात, गातात, घाम येतो आणि हसतात.
अधोमुखाधितिष्टन्ति स्थानात्स्थानं व्रजन्ति च
ते खाली तोंड करून उभे राहतात आणि एक जागेवरून दुसऱ्या जागी जातात.
गन्धर्वनगरं चैव दिवा नक्षत्रदर्शनम्
गंधर्वांचे नगर दिसणे आणि दिवसा तारे दिसणे,
गान्धर्वं देहदिग्धूमं भूमिकंपं दिवा निशि
गंधर्वांचा धूर शरीरावर पसरतो, दिवस किंवा रात्री पृथ्वी थरथरते,
निशीन्द्रचापमण्डूकं शिखरे श्वेतवायसः
रात्री इंद्रधनुष्य किंवा बेडूक दिसणे, शिखरावर पांढरा कावळा दिसणे,
जन्तवो द्वित्रिशिरसो जायन्ते वापि योनिषु
दोन किंवा तीन डोकी असलेली जनावरे जन्माला येतात, किंवा गर्भातही जन्म घेतात,
जम्बूकग्रामसंवासः केतूनां च प्रदर्शनम्
गावात कोल्हे राहतात आणि धूमकेतू दिसतात.
अकाले पुष्पिता वृक्षा दृश्यन्ते फलिता यदि
जर झाडे त्यांच्या ऋतूच्या बाहेर फुललेली किंवा फळलेली दिसली,
एवमाद्या महोत्पाता बहवः स्थाननाशदा
अशा प्रकारे, अनेक मोठे अपशकुन घडतात, जे त्या जागेचा नाश करतात.
मध्याद्भयं यशो मृत्युः क्षयः कीर्तिः सुखासुखम्
मधूनच भीती, कीर्तीचा मृत्यू, हानी, यश, सुख-दुःख हे सर्व येतात.
इत्यादिषु च सर्वेषूत्पातेषु द्विजसत्तम
हे द्विजश्रेष्ठा, अशा सर्व अपशकुनांमध्ये,
इत्येतत्कथितं विप्र ज्यौतिषं ते समासतः
हे विप्र, मी तुला संक्षिप्तपणे शकुनशास्त्र सांगितले.
अतः परं प्रवक्ष्यामि च्छन्दः शास्त्रमनुत्तमम्
आता मी तुला छंदशास्त्राचे श्रेष्ठ ज्ञान सांगणार आहे.
मात्रावर्णविभेदेन तच्चापि द्विविधं पुनः
मात्रा आणि वर्ण यांच्या फरकामुळे, ते पुन्हा दोन प्रकारचे होते.
कारणं छन्दसि प्रोक्ताश्छन्दःशास्त्रविशारदैः
छंदात कारण काय ते छंदशास्त्र जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे.
मध्यलो रगणश्वैव प्रान्त्यगः सगणो मतः
मधल्या वर्ण लघु असलेला गण 'रगण' म्हणतात; शेवटी गण असलेला 'सगण' मानला जातो.
त्रिलघुर्नगणः प्रोक्तस्त्रिका वर्णगणा मुने
तीन लघु असलेला गण 'नगण' म्हणतात; तीन स्वतंत्र वर्णांचा समूह 'वर्णगण' होतो, हे मुनिवर.
संयोगश्च विसर्गश्चानुस्वारो लघुतः परः
संयुक्त, विसर्ग आणि अनुस्वार हे पुढे आले तर लघु मानले जातात.
पादश्चतुर्थभागः स्याद्विच्छेदोयतिरुच्यते
एक पाद म्हणजे चौथ्या भागाइतका; त्याची फूट 'यति' म्हणजे थांबा असे म्हणतात.