भावाभावस्वरुपा सा विद्याविद्येति गीयते
जी अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांचा स्वरूप आहे, तिलाच विद्या आणि अविद्या असं म्हटलं जातं.
तदा ह्यविद्या संसिद्धा भवेद्दुःखस्य साधनम्
तेव्हा अविद्या पूर्णत्वाला गेली की ती दुःखाचं कारण बनते.
सर्वैकभावना बुद्धिः सा विद्येत्यभिधीयते
सर्वत्र एकत्वाची भावना असलेली बुद्धी हीच विद्या म्हणतात.
अभेदबुद्ध्या दृष्टा चेत्संसारक्षयकारिणी
जर अभेद बुद्धीने पाहिलं, तर ती संसाराचा नाश करणारी ठरते.
यस्माद्भिन्नमिदं सर्वं यच्चेङ्गेद्यच्चनेङ्गति
कारण हे सगळं वेगळं आहे, जे चालतं आणि जे चालत नाही ते सुद्धा.
अविद्योपाधियोगेनतथेदमखिलं जगत्
अविद्येच्या बंधनामुळे हे सगळं जग असं आहे.
दाहशक्तिर्यथाङ्गारे स्वाश्रयं व्याप्य तिष्टति
जसं अंगारात जाळण्याची शक्ती त्यातच राहते, तसं.
भारतीत्यपरे चैनां गिरिजेत्यम्बिकेति च
काही लोक तिला भारती म्हणतात, काही गिरिजा आणि काही अंबिका असंही म्हणतात.
कौमारी वैष्णवी चेति वाराह्येन्द्री च शाम्भवी
तिला कौमारी, वैष्णवी, वाराही, इंद्राणी आणि शांभवी असंही म्हणतात.
प्रकृतिश्च परा चेति वदन्ति परमर्षस्यः
महर्षी तिला प्रकृती आणि परा असंही म्हणतात.
व्यक्ताव्यक्तस्वरुपेण जगह्याप्य व्यवस्थिता
ती व्यक्त आणि अव्यक्त रूपाने जगात सर्वत्र पसरलेली आहे.
सृष्टिस्थितिविनाशानामेकः कारणतां गतः
सृष्टी, स्थिती आणि विनाश यांना कारणीभूत एकमेव तीच आहे.
तस्मात्परतरो देवो नित्यैत्यभिधीयते
म्हणून परमेश्वराला शाश्वत असं म्हणतात.
रक्षां करोति यो देवो जगतां परतः पुमान्
तोच देव सर्व जगांपेक्षा श्रेष्ठ असून सर्वांचं रक्षण करणारा आहे.
तस्मात्परतरं यत्तदव्ययं परमं पदम्
म्हणून जे सर्वात श्रेष्ठ आहे, तेच कधीही नाश न होणारं आणि परम स्थान आहे.
यः परः कालपुपाख्यो योगिध्येयः परात्परः
जो काळपुरुष म्हणून ओळखला जातो आणि योगींना ध्यान करण्यासही सर्वोच्च आहे, तोच खरा परात्पर आहे.
ज्ञानैकवेद्यः परमः सञ्चिदानन्दविग्रहः
तोच परम असून, केवळ ज्ञानानेच ओळखता येतो आणि त्याचं स्वरूप चैतन्य व आनंदमय आहे.
देहीति प्रोच्यते मूढैरहो ऽज्ञानविडम्बनम्
मूढ लोक त्याला 'देह' म्हणतात—अरे, हे तर अज्ञानाचं मोठं विडंबन आहे!
मूर्तित्रयं समापन्नः सृष्टिस्थित्यन्तकारणम्
तोच सृष्टी, स्थिती आणि संहार यासाठी तीन रूपं धारण करतो.
स एवानन्दरुपात्मा तस्मान्नास्त्यपरो मुने
तोच आनंदस्वरूप आत्मा आहे; म्हणून, मुनी, त्याच्याशिवाय दुसरा कोणी नाही.
भिन्नाभिन्नस्वरुपेण स्थितो वै परमेश्वरः
परमेश्वर वेगळ्या आणि एकरूप अशा दोन्ही स्वरूपांत वास करतो.
विश्वोत्पत्तेर्निदानत्वात्प्रकृतिः प्रोच्यते बुधैः
विश्वाची निर्मिती ज्यामुळे होते, तिला ज्ञानी लोक 'प्रकृती' म्हणतात.
प्रकृतिः पुरुषश्चेति कालश्चेति त्रिधा भवेत्
प्रकृती, पुरुष आणि काळ—ही तीन रूपं आहेत.
शुद्धं यत्परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम्
जे शुद्ध आणि परम स्थान आहे, तेच विष्णूचं सर्वोच्च धाम आहे.
गुणरुपीगुणाधारोजगतामादिकृद्विभुः
तोच सर्वव्यापी, जगाचा आदिकारण, गुणांचा आधार आणि गुणस्वरूप आहे.
महान्प्रादुरभूद्धुद्धिस्ततो ऽहं समवर्त्तत
त्याच्यापासून महत् तत्व उत्पन्न झालं, त्यानंतर बुद्धी निर्माण झाली आणि त्यातून 'अहं' जन्माला आलं.
तन्मात्रेभ्यो हि जातानि भूतानि जगतः कृते
सूक्ष्म तत्त्वांपासूनच जगातील सर्व जीव निर्माण झाले.
यथाक्रमं कारणतामेकैकस्योपयान्ति च
प्रत्येक गोष्ट योग्य क्रमाने पुढच्या कारणाचं रूप घेत जाते.
तिर्यग्योनिगताञ्जन्तून्पशुपक्षिमृगादिकान्
जनावरं, पक्षी, मृग वगैरे तिर्यक योनीत जन्म घेणारे जीव—
ततो वैमानुषं सर्गं कल्पयामास पह्मजः
त्यांनंतर कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने मानवसृष्टी निर्माण केली.