या पौर्णिमा दिवा चन्द्रमती सानुमती स्मृता
जी पौर्णिमा दिवसा येते, तिला अनुमती असे म्हणतात.
सिनीवाली चेन्दुमती कुहूर्नेन्दुमती मता
सिनीवाळी, एन्दुमती, कुहू आणि नेन्दुमती असे समजले जाते.
त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता
माधव महिन्यात शुक्ल पक्षातील तृतीया ही पुण्यदायी मानली जाते.
कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्तस्य त्रयोदशी
नभस् महिन्यात कृष्ण पक्षातील त्रयोदशी ही कल्पारंभ मानली जाते.
चैत्रे भाद्रपदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता
चैत्र आणि भाद्रपद या महिन्यांत शुक्ल पक्षातील तृतीया अशीच ओळखली जाते.
माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी
माघ महिन्यात शुक्ल सप्तमी आणि नभस् महिन्यात कृष्ण अष्टमी येते.
आषाढे कार्तिके मासि ज्यष्टे चैत्रे च पौर्णिमा
आषाढ, कार्तिक, ज्येष्ठ आणि चैत्र या महिन्यांत पौर्णिमा येते.
भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिन्दुः करे रविः
भाद्रपद महिन्यात कृष्ण त्रयोदशीस, चंद्र मघा नक्षत्रात आणि सूर्य कर्क राशीत असतो.
एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः
एका दिवशी तीन तिथ्या आल्यास त्याला तिथिक्षय म्हणतात.
सूर्यास्तमनपर्यन्तं यस्मिन्वारे तु या तिथिः
ज्या दिवशी तिथी सूर्यास्तापर्यंत टिकते—
तिथेः पञ्चदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः
प्रत्येक तिथी पंधरा भागांत विभागली जाते, आणि ती प्रतिपदापासून पुढे पुढे मोजली जाते.
रविः स्थिरश्चरश्चन्द्रः क्रूरो वक्रोखिलो बुधः
सूर्य स्थिर आहे, चंद्र सतत फिरतो, मंगळ क्रूर आहे, बुध वक्र आणि अडथळा आणणारा आहे.
अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत्
जो मनुष्य रविवारी शुद्ध नसतो, त्याला दुःख भोगावे लागते.
जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः
गुरु अशा स्थितीत नसल्यास, शुक्ल पक्षात हानी होत नाही; तो दुर्बल असला तर सर्व समृद्धी मिळते.
देशान्तरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत्
इतर काहींना त्यांच्या स्वतःच्या किंवा दुसऱ्या प्रदेशात जाण्याच्या हालचालीप्रमाणे अर्ध्या नाडीने ठरवले जाते.
तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्याति
जो कमकुवत आहे, त्याला ते कर्म कितीही कष्टाने केले तरी यश येत नाही.
फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः
इतर काही कठोर असतात, ते कर्माचे फळ देतात आणि इच्छित परिणाम मिळवून देतात.
दूर्वावर्णो वुधो जीवः पीतश्वेतस्तु भार्गवः
दुर्वा रंगाचा जीव चंद्राचा असतो; पिवळा किंवा पांढरा रंग असलेला भृगुपुत्राचा मानला जातो.
अद्रिवाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधराः
जे पर्वत, बाण, पाताळ आणि पृथ्वीला आधार देणारे म्हणून ओळखले जातात—
त्र्येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्वद्ररसर्तवः
तीन, एक, घोडा, डोळा, कुळ, राम, घोडा, चव आणि ऋतू—
प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात्
त्यांचे मोजमाप सूर्य उगवल्यानंतर अर्धा प्रहर असे समजावे.
आद्यः षष्टो द्वितीयो ऽस्मत्तत्षष्ठस्तुतृतीयकः
पहिला सहावा आहे, दुसरा आपला आहे, सहावा तिसरा आहे.
सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात्
दिवस आणि रात्रीत, त्यांच्या योग्य क्रमाने, अर्ध्या नाडीच्या दोन प्रमाणाने हे ठरते.
नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः
नक्षत्रांचे अधिपती अनुक्रमे वसु, अग्नी आणि पितामह आहेत.
अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः
अर्यमान, अर्क, त्वष्टा, मरुत, शक्र, अग्नी, मित्र आणि वासव—
अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः
अजैकपाद, अहिबुध्न्य आणि पूषा हेही नावाने ओळखले जातात.
अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्र विधीयते
सूर्यात नव्हे, खाली पाहणारे नऊ ठरवले आहेत.
शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत्
शिल्प, कला, विहिरी, ठेव आणि काढणे यासारख्या सर्व गोष्टी—
तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते
सूर्यात तिरक्या दिशेने पाहणारे नऊ 'तिर्यक्मुख' नावाने ठरवले आहेत.
खरगोरथनौयानलुलायहयकर्म च
गाढव, गाय, रथ, होडी, अग्नी आणि घोड्यांचे काम—