अहः सुराणां तद्रात्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम्
देवतांसाठी तो दिवस म्हणजे त्यांची रात्र असते; कर्क राशीपासून दक्षिणायन सुरू होते.
मधादौ मङ्गलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे
उत्तरायणाच्या सुरुवातीला आणि मध्यभागी शुभ कर्मे करावीत.
माधादि मासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः
मधु या महिन्यापासून दोन दोन महिने आणि शिशिरापासून दोन दोन ऋतु असे मोजले जातात.
वर्षा शरश्च हेमन्तः कर्काद्वै दक्षिणायने
कर्क राशीपासून दक्षिणायनात पावसाळा, शरद आणि हेमंत हे ऋतु येतात.
त्रिंशद्भिश्चन्द्रभगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः
तीस चंद्रभागांनी मिळून नक्षत्रानुसार एक महिना पूर्ण होतो.
नभस्य इष ऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः
नभस्य, ईष, ऊर्ज, सह आणि सहस्य हे महिन्यांची नावे आहेत.
यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्णेन संयुता
ज्या महिन्यात पौर्णिमा ज्या नक्षत्राशी येते,
तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे
त्या पंधरवड्याला देव आणि पितर यांची नावे दिली जातात; शुक्ल आणि कृष्ण पक्ष असे दोन्ही वेगळे असतात.
क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिञ्चिविष्णुशैलजाः
तिथींच्या अनुक्रमाने ब्रह्मा, अग्नी, विरिंची, विष्णु आणि शैलजा हे तिथींचे अधिपती मानले जातात.
महेन्द्रवासवौ नागदुर्गादण्डधराह्वयः
महेंद्र, वासव, नाग, दुर्गा आणि दंडधर अशी त्यांची नावे आहेत.
चन्द्रविश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः
चंद्र, विश्वेदेव आणि अर्ष नावाच्या तिथी पितरांसाठी मानल्या जातात.
त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते
शुक्ल पक्षात, मुख्य व उपयज्ञ देणारे असे हे तिथी तीन वेळा अनुक्रमाने ओळखावेत.
अष्टमी द्वादशी षष्टी चतुर्थी च चतुर्दशी
अष्टमी, द्वादशी, षष्ठी, चतुर्थी आणि चतुर्दशी या तिथी आहेत.
समुद्रमनुरन्ध्राङ्कतत्त्वसंख्यास्तु नाडिकाः
सागर, मनु, रंध्र आणि अंक यांच्या संख्येप्रमाणे नाडिका मोजल्या जातात.
अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसंज्ञिका
अमावस्या आणि नवमी, विषम नावाच्या तिथी वगळून, वेगळ्या ओळखल्या जातात.
षषअट्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ
षष्ठी आणि अष्टमीला तेल लावावे; अष्टमीला, ठरलेल्या महिन्यात, केस कापावेत.
देर्शे षष्ट्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु
साठव्या दिवशी, प्रत्येक पक्षाच्या पहिल्या दिवशी, द्वादशीस आणि नक्षत्रांच्या संयोगाच्या दिवशी—
व्यतीपाते च संक्रान्तावेकादश्यां च पर्वसु
व्यतीपाताच्या वेळी, संक्रांतीच्या काळात, एकादशीस आणि पर्वाच्या दिवशी—
यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः
जो मनुष्य दशमीला आवळ्यांनी स्नान करतो—
अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः
त्याला दुसऱ्या दिवशी धन आणि मुलांचा नाश होतो, यात काही शंका नाही.
या पौर्णिमा दिवा चन्द्रमती सानुमती स्मृता
जी पौर्णिमा दिवसा येते, तिला अनुमती असे म्हणतात.
सिनीवाली चेन्दुमती कुहूर्नेन्दुमती मता
सिनीवाळी, एन्दुमती, कुहू आणि नेन्दुमती असे समजले जाते.
त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता
माधव महिन्यात शुक्ल पक्षातील तृतीया ही पुण्यदायी मानली जाते.
कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्तस्य त्रयोदशी
नभस् महिन्यात कृष्ण पक्षातील त्रयोदशी ही कल्पारंभ मानली जाते.
चैत्रे भाद्रपदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता
चैत्र आणि भाद्रपद या महिन्यांत शुक्ल पक्षातील तृतीया अशीच ओळखली जाते.
माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी
माघ महिन्यात शुक्ल सप्तमी आणि नभस् महिन्यात कृष्ण अष्टमी येते.
आषाढे कार्तिके मासि ज्यष्टे चैत्रे च पौर्णिमा
आषाढ, कार्तिक, ज्येष्ठ आणि चैत्र या महिन्यांत पौर्णिमा येते.
भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिन्दुः करे रविः
भाद्रपद महिन्यात कृष्ण त्रयोदशीस, चंद्र मघा नक्षत्रात आणि सूर्य कर्क राशीत असतो.
एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः
एका दिवशी तीन तिथ्या आल्यास त्याला तिथिक्षय म्हणतात.
सूर्यास्तमनपर्यन्तं यस्मिन्वारे तु या तिथिः
ज्या दिवशी तिथी सूर्यास्तापर्यंत टिकते—