अनावृष्टिः सस्यहानिर्दुर्भिक्षं याम्यपर्वणि
दक्षिणेकडील संधीच्या वेळी पाऊस पडत नाही, पिकांचे नुकसान होते आणि दुष्काळ पडतो.
अतिवेले पुष्पहानिर्भयं सस्यविनाशनम्
अती वेळेला फुलांचा नाश, भीती आणि पिकांचे नुकसान होते.
विरोधो धरणीशानामर्थवृष्टिविनाशनम्
राज्यांमध्ये भांडण झालं की, संपत्तीचं पाऊस थांबतं आणि सगळीकडे हानीच होते.
सर्वग्रस्ताविनेन्दूतु क्षुद्व्याध्यग्निभयप्रदौ
सूर्य आणि चंद्र सगळ्यांना जाळून टाकतात, तेव्हा उपासमारी, आजार, आग आणि भीती वाढते.
द्विजातींश्चक्रमाद्धन्ति राहुदृष्टोरगादितः
राहू आणि सर्प यांच्या दृष्टीमुळे द्विज लोक संकटात सापडतात.
नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः
देवतांनाही हे ओळखता येत नाही, मग सामान्य माणसांची काय कथा?
शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम्
काळाची शुभ आणि अशुभ चिन्हं आपण या लक्षणांवरून ओळखतो.
उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम्
केतूंची उगवणं आणि मावळणं, हे माणसांसाठी अपशकुनासारखं असतं.
यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिङ्गजोपमाः
ते यज्ञध्वज, शस्त्र, महाल, राक्षस किंवा हत्ती यांसारखे दिसतात.
नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः
जे दिव्य आहेत ते नक्षत्रांमध्ये असतात, आणि जे भौम आहेत ते पृथ्वीवर असतात.
यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः
केतू वेगवेगळ्या रूपात ज्या दिवसांपर्यंत दिसतो—
ये दिव्याः केतवस्ते ऽपि शश्वज्जीवफलप्रदाः
जे दिव्य केतू आहेत, ते नेहमीच आयुष्याचे फळ देतात.
क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतु रवृष्टिकृत्
लांब शेपटी असलेला केतू पटकन मावळला, तर दुष्काळ येतो.
द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यान्तकृन्मतः
दोन, तीन किंवा चार शूलासारखा दिसणारा केतू राज्याचा नाश करणारा मानला जातो.
केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः
पूर्व किंवा पश्चिम दिशेला उगवणारे केतू राजांचा नाश करतात.
हुताशनोदितास्ते ऽपि केतवः फलदाः स्मृताः
अग्नीतून उगवणारे केतूही फळ देणारे समजले जातात.
सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः
पांढरे केतू, जे सोमाचे पुत्र आहेत, ते भरपूर अन्न आणि सुखशांती देतात.
ब्रह्मदण्डाद्धूमकेतुः प्रजानामन्तकृन्मतः
ब्रह्मदंडातून आलेला धुरकट केतू लोकांचा नाश करणारा मानला जातो.
अनिष्टदाः पङ्गुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः
पांगूचे पुत्र, ज्यांना विशिखा आणि कमक म्हणतात, हे अशुभ फळ देणारे आहेत.
सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः
सूक्ष्म आणि पांढरे, बुधाचे पुत्र असलेले केतू चोर आणि आजार यांची भीती वाढवतात.
अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः
अग्नीपासून जन्मलेली विश्वरूपा, अग्नीसारखी तेजस्वी असून, सुख देणारी आहे.
शुक्रजा ऋक्षसदृशाः के तवः शुभदायकाः
शुक्रापासून उत्पन्न झालेले केतव, तारांसारखे दिसणारे असून, शुभ फल देणारे आहेत.
प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत्
राजवाडे, झाडे आणि डोंगर यामध्ये हे प्रकट होतात आणि राजांचा नाश करतात.
आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः
आवर्तकेतूच्या संधीच्या वेळी, चंद्र इच्छित फल देत नाही.
चान्द्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नवः
चंद्रमान, नक्षत्रमान आणि गुरुमान — अशी नऊ मापे आहेत.
तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः
त्यांचा वेगळा वेगळा उपयोग पुढे सांगितला जाईल.
वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते
पावसाचा नियम आणि स्त्रीच्या गर्भधारणेचे ठरविणे सवाना मापानेच केले जाते.
यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः
लग्न, व्रत आणि केस कापण्याच्या वेळी तिथी, वर्ष आणि अधिपती ठरवले जातात.
गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम्
प्रभवापासून सुरू होणाऱ्या वर्षांची वैशिष्ट्ये गुरुमानाने ठरवली जातात.
गुरुमध्यमचारेणषष्ट्यब्दाः प्रभावादयः
गुरु आणि मध्यम यांच्या गतीने प्रभवापासून पुढे साठ वर्षे मोजली जातात.