चंपकाभासने मध्या सिंधुरत्रविवर्द्धिनी
चंपकासारख्या सुवर्ण आसनावर मधोमध बसलेली, पावसाळ्यात वाढणारी नदी.
परमो ऽथो गृध्रमुखः स्नेहमद्याशनस्पृहः
सर्वश्रेष्ठ, गिधाडासारखं तोंड, प्रेम, मद्य आणि अन्नाची इच्छा असलेला.
भाण्डी रोमश्चवाः श्यामः किरीटी फलयन्त्रधृक्
भाण्डी याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिलेले आहेत, रंग काळा आहे, डोक्यावर मुकुट आहे आणि तो फळे फेकण्याचे साधन हातात धरून आहे.
नौस्थब्धेः कूलमायान्ती सयूथां चम्पकानना
नाव समुद्राच्या काठी येते आहे, तिच्या सोबत तिचे साथीदार आहेत आणि आजूबाजूला चंपकाचे झाडांचे जंगल आहे.
एतादृशाङ्क्रियांशाः स्तु षत्रिंशदुदीताः क्रमात्
अशा प्रकारचे हे तीस शुभ शकुन सांगितले गेले आहेत, ते एकामागून एक मांडले आहेत.
निबोध संहितास्कन्धं लोककृत्युपयोगिनम्
आता ऐक, जी संहिता लोकांच्या व्यवहारासाठी उपयोगी आहे, ती सांगतो.
चैत्रशुक्लप्रतिपदि यो वारः स नृपः स्मृतः
चैत्र महिन्याच्या शुद्ध प्रतिपदेला जो वार येतो, तो राजसत्तेसाठी उत्तम मानला जातो.
समोद्यधीश्वरः सूर्यो मध्यमश्चोत्तमोविधुः
सूर्योदयाच्या वेळी सूर्यच प्रधान असतो; चंद्र मध्यम किंवा उत्तम असतो.
अधमो रविजो वाच्यो ज्ञात्वा चैषां बलाबलम्
जर सूर्य नीच असेल किंवा सूर्याचा पुत्र असेल, तर त्यांच्या सामर्थ्याचा आणि दुर्बलतेचा विचार करून तसे सांगावे.
दृष्टेर्ऽकमण्डले व्याधिर्भ्रान्तिश्चोरार्थनाशनम्
सूर्याच्या गोलामध्ये डाग दिसला, तर रोग, गोंधळ, चोरी आणि धनाचा नाश होतो.
वरिमण्डलगैर्धूम्रैः सस्फुलिङ्गैर्जगत्क्षयः
सूर्याचा गोल धुरकट आणि ठिणग्यांनी युक्त दिसला, तर जगाचा नाश होतो.
घ्नन्ति द्वित्रिचतुर्वर्णैर्भुवि राजजनान्मुने
सूर्य दोन, तीन किंवा चार रंगांचा दिसला, तर पृथ्वीवरील राजांना तो नष्ट करतो, हे मुनिवर.
पीतैर्नृपसुतः श्वेतैः पुरोधाश्चित्रितैर्जनाः
सूर्य पिवळा दिसला तर राजपुत्राला बाधा होते; पांढरा दिसला तर पुजाऱ्यांना; रंगीत दिसला तर सामान्य लोकांना त्रास होतो.
शुभोर्ऽकः शिशिरे ताम्रः कुङ्कुमाभा वसंतिके
हिवाळ्यात सूर्य शुभ असतो; वसंत ऋतूत तो तांबडा आणि कुंकवासारखा दिसतो.
पद्मोदराभः शरदि हेमन्ते लोहितच्छविः
शरद ऋतूत सूर्य कमळाच्या आतल्या भागासारखा असतो; हेमंतात त्याचा रंग लालसर असतो.
रोगानावृष्टिभयकृत् क्रमादुक्तो मुनीश्वर
या सर्व गोष्टी अनुक्रमे रोग, दुष्काळ आणि भीती निर्माण करतात, हे श्रेष्ठ मुनी.
शशरक्तनिभे भानौ संग्रामो न चिराद्भुवि
सूर्य जर सशासारखा किंवा रक्तासारखा दिसला, तर लवकरच पृथ्वीवर युद्ध होते.
चन्द्रमासदृशो भानुः कुर्याद्भूपान्तरं क्षितौ
सूर्य जर चंद्रासारखा दिसला, तर पृथ्वीवरील राजांमध्ये बदल होतो.
छिद्रेर्ऽकमण्डले दृष्टं महाराजविनाशनम्
सूर्याच्या गोलामध्ये छिद्र दिसले, तर मोठ्या राजाचा विनाश होतो.
छत्राकृते देशहतिः खण्डभानुनृपान्तकृत्
सूर्य छत्रासारखा दिसला, तर देशात हानी होते आणि राजांचा नाश होतो.
तदा नृपवधो ज्ञेयस्त्वथवा राजविग्रहः
त्या वेळी राजाचा वध किंवा राजाशी संघर्ष होतो हे समजावे.
राजानमन्यं कुरुतो लोहिताम्बुदयास्तगौ
जेव्हा दुसऱ्या राजाशी विरोध होतो, तेव्हा रक्ताचे प्रवाह वाहतात.
घनैर्युद्धं खरोष्ट्राद्यैः पापरूपैर्भयप्रदम्
उंट, गाढव यांसारख्या दुष्ट प्राण्यांसोबत भीषण युद्ध होते आणि भीती पसरते.
सौम्यशृङ्गोन्नतः श्रेष्ठो नृयुङ्मकरयोस्तथा
मृदू शिंग वर असणे हे उत्तम, तसेच राजा आणि मंत्री यांच्यासाठीही तेच योग्य.
चापवत्कौर्महॄर्ंयोश्च शूलबत्तुलकर्कयोः
कौर्म आणि हृण्य यांच्यासाठी धनुष्य, तर तुला आणि कर्कासाठी भाला योग्य असतो.
आषाढद्वयमूलेन्द्रधिष्ण्यानां याम्यगः शशी
जेव्हा चंद्र दक्षिण दिशेला, दोन आषाढ, मूळ आणि इंद्राच्या आसनांवर असतो.
विशाखा मित्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापगः शशी
जेव्हा चंद्र विशाखा आणि मित्रा यांच्यासोबत, दक्षिण बाजूला आणि दूषित असतो.
अप्राप्यपौष्णभाद्रामदुक्षाविशशी शुभः
चंद्र पौष्ण, भाद्र, मधु किंवा क्षावीपर्यंत पोहोचत नाही, तेव्हा ते शुभ असते.
यमेन्द्राहीशनोयेशमरुतश्चार्द्धतारकाः
यम, इंद्र, आहीश, नोय, ईश, मरुत आणि अर्धतारे.
याम्यशृङ्गोन्नतो नेष्टः शुभः शुक्ले पिपीलिका
दक्षिण शिंग वर असणे हे अशुभ, पण शुक्ल पक्षात मुंगीला ते शुभ असते.