आत्मा ह्यभेद्यः पूर्णत्वाच्छास्त्राणामेष निश्चयः
आत्मा कधीच भेदला जात नाही, कारण तो पूर्ण आहे—हेच शास्त्रांचे ठाम मत आहे.
कर्माणि दैवमूलानि देवाधीनमिदं जगत्
सर्व कर्मांचे मूळ दैव आहे; हे जग देवांच्या अधीन आहे.
ततो नरैरस्वतन्त्रैः किं कार्यं साध्यते वद
मग, स्वतःच्या इच्छेवर चालू न शकणाऱ्या माणसांनी काय साध्य होईल, ते सांग.
पापमूलमिदं ज्ञात्वा कथं हन्तुं समुद्यतः
हेच सर्व पापाचं मूळ आहे, हे समजून कोणी त्याचा नाश करण्यासाठी कसा पुढे येईल?
तस्मादिदं वपुर्भूप पापमूलं न संशयः
म्हणून, राजन, हे शरीरच पापाचं मूळ आहे, यात काहीच शंका नाही.
भविष्यतीति निश्चित्य नैतान्हिंसीस्ततः सुत
जे होणार आहे ते ठरवून, मग या लोकांना त्रास देऊ नकोस, मुला.
स्पृशन्करेण सगरं नन्दनं मुनयस्तदा
त्या वेळी, कृतासह ऋषींनी सगर आणि नंदन यांना स्पर्श केला.
राज्याभिषेकं कृतवान्मुनिभिः सह सुव्रतैः
त्याने उत्तम व्रत असलेल्या ऋषींना सोबत घेऊन राज्याभिषेक केला.
काश्यपस्य विदर्भस्य तनये मुनसत्तम
कश्यप आणि विदर्भ यांच्या पुत्रासाठी, हे श्रेष्ठ ऋषी,
वनादागत्य राजानं संभाष्य स्वाश्रमं ययौ
तो वनातून येऊन राजाशी बोलला आणि मग आपल्या आश्रमात गेला.
वरं ददावपत्यार्थमौर्वो भार्गवमन्त्रवित्
मंत्र जाणणाऱ्या भृगुवंशीय और्व ऋषींनी अपत्यासाठी वर दिला.
केशितीं सुमतिं चैव इदमाह प्रहर्षयम्
त्यांनी केशिनी आणि सुमतीला आनंद देणारे हे शब्द सांगितले.
अपत्यार्थं महाभागे वृणुतां च यथेप्सितम्
महाभाग्यवंतांनो, अपत्यासाठी तुम्हाला जे हवे ते मागा.
केशिन्येकं सुतं वव्रे वंशसन्तानकारणम्
वंश वाढावा म्हणून केशिनीने एक पुत्र मागितला.
नाम्नासमञ्जाः केशिन्यास्तनयो मुनिसत्तम
केशिनीचा पुत्र, हे श्रेष्ठ ऋषी, त्याचं नाव समंज होता.
तं दृष्ट्वा सागराः सर्वे ह्यासन्दुर्वृत्तचेतसः
त्याला पाहून सगळे सगर वाईट वागणारे झाले.
चिन्तयामास विधिवत्पुत्रकर्म विगर्हिनम्
त्याने विधीनुसार निंदनीय पुत्रकर्माचा विचार केला.
कारुकैस्ताड्यते वह्णिरयःसंयोगमात्रतः
लोखंडाचा स्पर्श झाला की कारागिरांनी अग्नी पेटवला जातो.
शास्त्रज्ञो गुणवान्धर्मी पितामहहिते रतः
तो शास्त्रज्ञ, सद्गुणी, धर्मशील आणि पितरांच्या कल्याणात रमणारा होता.
अनुष्टानवतां नित्यमन्तराया भवन्ति ते
सतत विधी करणाऱ्यांसाठी अडथळे नेहमीच येतात.
बुभुजे तानि सर्वाणि निराकृत्य दिवौकसः
त्याने देवांना दूर सारून ती सर्व सुखे उपभोगली.
भजन्ति सागरास्ता वै कचग्रहबलात्कृताः
कचग्रहाच्या सामर्थ्यामुळे तेच समुद्र त्याची सेवा करतात.
भूषयन्ति स्वदेहानि मद्यपानपरायणाः
दारू पिण्यात मग्न होऊन, ते आपली शरीरे सजवतात.
मित्रैश्च योद्रुमारब्धा बलिनो ऽत्यन्तपापिनः
आपल्या मित्रांसोबत, ते फारच पापी आणि बलवान लोक योड्रुम झाडे उपटायला लागले.
विचारं परमं चक्रुरेतेषुं नाशहेतवे
त्यांच्या नाशाचा उपाय काय, याचा त्यांनी खोल विचार केला.
कपिलं देवदेवेशं ययुः प्रच्छन्नरुपिणः
गुप्त रूप घेऊन, ते देवांचा देव कपिल याच्याकडे गेले.
प्राणम्य दण्डवद्रूमौ तुष्टुवुव्रिदशास्ततः
झाडासारखे लोटांगण घालून, देवांनी त्याला नमस्कार करून स्तुती केली.
नररुपप्रतिच्छिन्नविष्णवे जिष्णवे नमः
मानव रूपात लपलेल्या, विजयी विष्णूला नमस्कार.
संसारारण्यदावाग्रे धर्मपालनसेतवे
संसाररूपी जळत्या अरण्याच्या काठावर धर्माचे रक्षण करणारा जो पूल आहे, त्याला नमस्कार.
सागरैः पीडितानस्मांस्त्रायस्व शरणागतान्
समुद्रांनी त्रस्त झालेल्या आम्हा शरण आलेल्यांचे तू रक्षण कर.