तदन्यथाधिके तस्मिन्नेवं स्पष्टे सुखान्त्यगे
जर त्यात काही जास्ती असेल, तर अशा स्पष्ट आणि सुखद शेवटी हे लागू होतं.
पूर्णान्तं मध्यमत्र स्याद्दर्शान्तेञ्जं त्रिभोनकम्
इथे पूर्ण शेवट मध्यम मानला जातो; अमावस्येच्या शेवटी तो भाग तीन पट असतो.
तद्दिघ्नांशकृतिद्व्यूनार्द्धार्कयुता हरिः
त्या भागाला त्याच्या दिशेनुसार गुणा करा, दोन वजा करा, सूर्याचा अर्धा भाग जोडा, आणि हरि मिळतो.
हराप्तालंबनं स्वर्णवित्रिभेर्काधिकोनके
हरिचं आधार सोनं आहे; त्या भागाचा तीन पट घ्या, आणि मोजणीत एक जोडा.
शरोनोलंबनषडघ्ने तल्लवाढ्योनवित्रिभात्
बाणाचा आधार सहा पट कमी आहे; मोजणीत एक जोडा, मग त्या भागाचा तीन पट घ्या.
शब्देन्दुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक्
शब्द आणि चंद्र यांनी चिन्हित केलेल्या सहा भागांनी, भक्तीने वाकणं, न वाकणं आणि दिशेचा भाग मोजला जातो.
ततश्छन्नस्थितिदले साध्ये स्थित्यर्द्धषट्त्रिभिः
मग झाकलेल्या अवस्थेत, पान स्थिरतेच्या अर्ध्या वेळेने आणि तीन पट भागाने ठरवलं जातं.
संस्कृतेस्ताभ्यां स्थित्यर्द्धे भवतः स्फुटे
त्या दोन्हींच्या गणनेतून, स्थिरतेचा अर्धा भाग स्पष्ट होतो.
अर्काद्यूना विश्व ईशा नवपञ्चदशांशकाः
सूर्यापेक्षा कमी असणारे विश्व आणि ईश, नव आणि पंधरा अशा भागांनी ओळखले जातात.
दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च
सुरुवातीला ग्रहाचं गोलक पाहून, डोळ्यांनी त्याचा आधार पाहिला जातो.
अस्ते सावयवा ज्ञेया गतैष्यास्तिथयो बुधैः
जेव्हा ते मावळतं, तेव्हा ते संपूर्ण अवयवांसह ओळखावं; जाणकार येण्याजाण्याच्या वेळा ठरवतात.
संस्कारदिकलंबनमङ्गुलाद्यं प्रजायते
गणनेचा आधार, बोटापासून सुरू होणारा, निर्माण होतो.
शृङ्गमन्यत्र उद्वाच्यं बलनाङ्गुललेखनात्
इतरत्र, शिखर हे बळाच्या चिन्हांमधून आणि बोटाच्या रेषेतून सांगितलं जातं.
विकृज्यकाङ्गसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताः
वाकलेल्या अवयवांनी, अग्नीने, भक्तीने आणि मिळालेल्या आधाराशी न जोडलेल्या लोकांनी सिद्धी मिळवली आहे.
ऋज्वोरनृज्वोर्विवरं गत्यन्तरविभाजितम्
गाठी आणि गाठी नसलेल्या जागेतील फट त्यांच्या मार्गातील फरकामुळे वेगवेगळ्या भागात विभागली जाते.
खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येन्तरं युतिः
जेव्हा खणण्याची जागा तयार केलेली नसते, तेव्हा दक्षिण आणि इतर दिशा जिथे मिळतात तिथे एकत्र येणे होते.
यदा भेदोलंबनाद्यं स्फुटार्थं सूर्यपर्ववत्
जेव्हा वेगळेपणाला आधार मिळतो, तेव्हा अर्थ अगदी स्पष्ट होतो, जणू काही सूर्याच्या सांध्यांसारखा.
तयुते मण्डले क्रान्त्यौ तुल्यत्वे वै धृताभिधः
जेव्हा त्या दोन्ही फिरण्यांचे प्रमाण वर्तुळात सारखे असते, तेव्हा त्याला 'समानतेने धरलेले' असे म्हणतात.
समास्तदा व्यतीपातो भगणार्द्धे तपोयुतौ
मग दोन्ही समान असताना, अर्ध्या वक्रावर सूर्याशी एकत्रित होऊन छेदन होते.
दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ
गणिताने ठरवलेल्या काळानुसार त्या दोघांचे पुढे जाणे आणि मागे येणे वेगवेगळे असते.
यदि स्यादधिका भानोः क्रान्तेः पातो गतस्तदा
जर सूर्याच्या फिरण्याचा वेग जास्त असेल, तर छेदन पुढे सरकते.
यदान्यत्वं विधोः क्रान्तिः क्षेपाच्चेद्यदि शुद्ध्यति
चंद्राच्या फिरण्याचा वेगळेपणा असेल आणि तो फरक सुधारला गेला, तर ते शुद्ध होते.
तच्चापान्तर्मर्द्धवायोर्ज्यभाविनशीतगौ
ते वक्राच्या आत, वाऱ्याच्या क्षेत्रात, ग्रहण होणाऱ्या चंद्रासाठी घडते.
चन्द्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम्
चंद्राच्या भक्षणामुळे सूर्याला लिप्त, दिशा यांसारखे फळ मिळत नाही.
कर्मैतदसकृत्तावत्क्रान्ती यावत्समेतयोः
हे कर्म पुन्हा पुन्हा केले जाते, जोपर्यंत दोघांचे फिरणे समान असते.
हीनेर्ऽद्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिके ऽधिका
जर कमी असेल, तर परिणाम रात्री होतो; जास्त असेल, तर त्याच वेळी घडतो.
षष्टिश्चाचन्द्रभुक्ताप्ता पातकालस्य नाडिकाः
चंद्राच्या भक्षणातून मिळणाऱ्या साठ नाडिका छेदनाच्या वेळेचे प्रमाण असते.
तयोर्भुक्तयन्तरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत्
त्यांच्या भक्षणांमधून मिळणारा अर्धा काळ नाडिका आणि इतर प्रमाणांसारखा असतो.
तस्य संभवकालः स्यात्तत्संयोगेक्तसंज्ञकः
त्याचा होण्याचा काळ त्या दोघांच्या संयोगाचे नाव मिळवतो.
प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः
तो जळत्या अग्नीसारखा दिसतो आणि सर्व कर्मांमध्ये निषिद्ध मानला जातो.