तत्संस्वकृताद्धहात्कान्तिच्छायावरदलादिकम्
त्याच्या स्पर्शामुळे तेज, सावली आणि पाकळ्यांचे उमलणे यांसारख्या गोष्टी निर्माण होतात.
लंबाक्षज्ये तयोश्छाये लंबाक्षौ दक्षिमौ सदा
त्यांच्या सावलींच्या उभ्या आणि आडव्या ज्या नेहमी दक्षिणेकडील उभ्या आणि आडव्या असतात.
शेषह्यानांशाः सूर्यस्य तद्वाहुज्याथ कोटिजाः
सूर्याचे उरलेले भाग म्हणजे त्याच्या किरणांच्या ज्या किंवा टोकावरील विभाग.
कोटीज्ययाविभज्याप्ते छायाकर्माबहिर्द्दले
टोकावरील ज्या ने विभागून, सावलीचे गणित बाहेरील भागावर केले जाते.
दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता
दिशाभेदाची सुरुवात म्हणजे उरलेला भाग; त्याची ज्या तिप्पट ज्या ने गुणिले जाते.
कर्कादौ प्रोह्यचक्रार्द्धात्तुलादौ भार्द्धसंयुतात्त
कर्क राशीच्या सुरुवातीला अर्धवर्तुळातून वजा करावे; तुला राशीच्या सुरुवातीला अर्धवर्तुळात मिळवावे.
तन्मन्दमसकृद्धामंफलं मध्यो दिवाकरः
मंद आणि शीघ्र गती वारंवार लावल्यावर, सूर्याच्या मध्यम स्थितीचे फळ मिळते.
चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः
वर्तुळाच्या गतीचे आणि मिळालेल्या संख्यांचे बेरीज म्हणजे दिवसाची आणि रात्रीची गती असे म्हणतात.
क्रमादेकद्वित्रिभघाज्या तच्चापानि पृथक् पृथक्
क्रमाने, ज्या एक, दोन, तीन ने विभागाव्यात; त्या वेगवेगळ्या धनुष्ये आहेत.
स्वागाष्टयोर्थगोगैकाः शरत्र्येकं हिमांशवः
स्वतःच्या आठ विभागांसाठी, सूर्य, चंद्र आणि इतर एक-एक शरद ऋतूसाठी, तीन हिवाळ्यासाठी असतात.
व्यस्ताव्यस्तैर्युतास्तैस्तैः कर्कटाद्यास्ततस्तु यः
त्या सर्वांसोबत, वेगळे आणि एकत्रित, कर्क इत्यादी राशी मिळतात.
गतभोग्यासवः कार्याः सायनाःस्वेष्टभास्कराः
भोगायचे भाग गणावे लागतात; संध्याकाळचे सूर्याच्या इच्छित स्थितीनुसार असतात.
अभिष्टधटिकासुभ्यो भोग्यासून्प्रविशोधयेत्
इच्छित दंडिका आणि शुभा यांतून भोगलेले भाग वजा करावेत.
शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम्
शिल्लक भाग, क्रमाने तीस ने वाढवून, अशुद्ध संख्येने विभागावा.
प्राक्पश्चान्नतनाडीभ्यस्तद्वल्लङ्कोदयासुभिः
पूर्व आणि पश्चिम नाडींतून, त्याचप्रमाणे, उदय आणि अस्ताच्या भागांसह.
भोग्यासूनूनकस्याथ भुक्तासूनधिकस्य च
भोगायच्या भागात कमी असेल किंवा भोगलेल्या भागात जास्त असेल.
विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिन्द्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः
जर सूर्याच्या किरणांचा भाग इंद्राच्या भागापेक्षा कमी असेल, तर ग्रहण चंद्राचं मानलं जातं.
अर्कं विधुर्विधुं भूभा छादयत्यथा छन्नकम्
जसं एखादं आवरण सूर्य, चंद्र किंवा पृथ्वी झाकून टाकतं, तसं ग्रहण त्यांना लपवून टाकतं.
तत्स्वच्छन्नं च मानैक्यार्द्धांशषष्टं दशाहतम्
जे झाकलं जातं आणि त्याचं झाकण, यांचं मापन अर्धा, सहावा भाग आणि दहा पट अशा प्रमाणात केलं जातं.
स्थित्यर्द्धं घटिकादिस्याद्व्यङ्गबाह्वंशसंमितैः
स्थिरतेच्या काळाचा अर्धा भाग, अवयवांच्या प्रमाणानुसार आणि वेळेच्या मोजणीनुसार ठरतो.
तदन्यथाधिके तस्मिन्नेवं स्पष्टे सुखान्त्यगे
जर त्यात काही जास्ती असेल, तर अशा स्पष्ट आणि सुखद शेवटी हे लागू होतं.
पूर्णान्तं मध्यमत्र स्याद्दर्शान्तेञ्जं त्रिभोनकम्
इथे पूर्ण शेवट मध्यम मानला जातो; अमावस्येच्या शेवटी तो भाग तीन पट असतो.
तद्दिघ्नांशकृतिद्व्यूनार्द्धार्कयुता हरिः
त्या भागाला त्याच्या दिशेनुसार गुणा करा, दोन वजा करा, सूर्याचा अर्धा भाग जोडा, आणि हरि मिळतो.
हराप्तालंबनं स्वर्णवित्रिभेर्काधिकोनके
हरिचं आधार सोनं आहे; त्या भागाचा तीन पट घ्या, आणि मोजणीत एक जोडा.
शरोनोलंबनषडघ्ने तल्लवाढ्योनवित्रिभात्
बाणाचा आधार सहा पट कमी आहे; मोजणीत एक जोडा, मग त्या भागाचा तीन पट घ्या.
शब्देन्दुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक्
शब्द आणि चंद्र यांनी चिन्हित केलेल्या सहा भागांनी, भक्तीने वाकणं, न वाकणं आणि दिशेचा भाग मोजला जातो.
ततश्छन्नस्थितिदले साध्ये स्थित्यर्द्धषट्त्रिभिः
मग झाकलेल्या अवस्थेत, पान स्थिरतेच्या अर्ध्या वेळेने आणि तीन पट भागाने ठरवलं जातं.
संस्कृतेस्ताभ्यां स्थित्यर्द्धे भवतः स्फुटे
त्या दोन्हींच्या गणनेतून, स्थिरतेचा अर्धा भाग स्पष्ट होतो.
अर्काद्यूना विश्व ईशा नवपञ्चदशांशकाः
सूर्यापेक्षा कमी असणारे विश्व आणि ईश, नव आणि पंधरा अशा भागांनी ओळखले जातात.
दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च
सुरुवातीला ग्रहाचं गोलक पाहून, डोळ्यांनी त्याचा आधार पाहिला जातो.