शकुनिर्नागाश्च चतुष्पद किंस्तुघ्नमेव च
शकुनि, नाग, चतुष्पद आणि किंस्तुघ्न असेही आहेत.
तत्र शकाङ्गुलैरिष्टैः सममण्डलमालिखेत्
तेथे, इच्छित अंगुलांनी वर्तुळ समानपणे आखावे.
तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र दत्तं पूर्वापराह्नयोः
जिथे छायेचा टोक स्पर्श करतो, ते पूर्वार्ध आणि अपराह्नासाठी दिले जाते.
तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तत
मध्यभागी, दोऱ्याने दक्षिण ते उत्तर अशी रेषा काढावी.
दिग्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि
दिशांच्या मध्यभागी असलेल्या मत्स्याने मुख्य आणि उपदिशा ठरवाव्यात.
भुजसूत्राङ्गुलैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा मता
तेथे, दिलेल्या भुजासूत्र अंगुलांनी इच्छित तेज मानले जाते.
भमण्डलं च विषुवन्मण्डलं परिकीर्तितम्
छायेचे वर्तुळ आणि विषुवत्काळाचे वर्तुळ असे सांगितले आहे.
इष्टच्छायाविषुवतोर्मध्येह्यग्राभिधीयते
इच्छित छाया आणि विषुवत्काळ यांच्या मध्ये टोक असे नाव दिले जाते.
प्रोह्य शङ्कुकृते मूलं छाया शेकुविपर्ययात्
शंकूच्या आकारात मूळ ठेवल्यावर, सावली उलट क्रमाने मोजली जाते.
तद्गुणाद्भदिनैर्भक्त्या द्युगणाद्यदवाप्यते
त्याच्या गुणांनुसार, योग्य पद्धतीने आणि भक्तीने, दिवसांच्या संख्येनुसार फळ मिळते.
तत्संस्वकृताद्धहात्कान्तिच्छायावरदलादिकम्
त्याच्या स्पर्शामुळे तेज, सावली आणि पाकळ्यांचे उमलणे यांसारख्या गोष्टी निर्माण होतात.
लंबाक्षज्ये तयोश्छाये लंबाक्षौ दक्षिमौ सदा
त्यांच्या सावलींच्या उभ्या आणि आडव्या ज्या नेहमी दक्षिणेकडील उभ्या आणि आडव्या असतात.
शेषह्यानांशाः सूर्यस्य तद्वाहुज्याथ कोटिजाः
सूर्याचे उरलेले भाग म्हणजे त्याच्या किरणांच्या ज्या किंवा टोकावरील विभाग.
कोटीज्ययाविभज्याप्ते छायाकर्माबहिर्द्दले
टोकावरील ज्या ने विभागून, सावलीचे गणित बाहेरील भागावर केले जाते.
दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता
दिशाभेदाची सुरुवात म्हणजे उरलेला भाग; त्याची ज्या तिप्पट ज्या ने गुणिले जाते.
कर्कादौ प्रोह्यचक्रार्द्धात्तुलादौ भार्द्धसंयुतात्त
कर्क राशीच्या सुरुवातीला अर्धवर्तुळातून वजा करावे; तुला राशीच्या सुरुवातीला अर्धवर्तुळात मिळवावे.
तन्मन्दमसकृद्धामंफलं मध्यो दिवाकरः
मंद आणि शीघ्र गती वारंवार लावल्यावर, सूर्याच्या मध्यम स्थितीचे फळ मिळते.
चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः
वर्तुळाच्या गतीचे आणि मिळालेल्या संख्यांचे बेरीज म्हणजे दिवसाची आणि रात्रीची गती असे म्हणतात.
क्रमादेकद्वित्रिभघाज्या तच्चापानि पृथक् पृथक्
क्रमाने, ज्या एक, दोन, तीन ने विभागाव्यात; त्या वेगवेगळ्या धनुष्ये आहेत.
स्वागाष्टयोर्थगोगैकाः शरत्र्येकं हिमांशवः
स्वतःच्या आठ विभागांसाठी, सूर्य, चंद्र आणि इतर एक-एक शरद ऋतूसाठी, तीन हिवाळ्यासाठी असतात.
व्यस्ताव्यस्तैर्युतास्तैस्तैः कर्कटाद्यास्ततस्तु यः
त्या सर्वांसोबत, वेगळे आणि एकत्रित, कर्क इत्यादी राशी मिळतात.
गतभोग्यासवः कार्याः सायनाःस्वेष्टभास्कराः
भोगायचे भाग गणावे लागतात; संध्याकाळचे सूर्याच्या इच्छित स्थितीनुसार असतात.
अभिष्टधटिकासुभ्यो भोग्यासून्प्रविशोधयेत्
इच्छित दंडिका आणि शुभा यांतून भोगलेले भाग वजा करावेत.
शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम्
शिल्लक भाग, क्रमाने तीस ने वाढवून, अशुद्ध संख्येने विभागावा.
प्राक्पश्चान्नतनाडीभ्यस्तद्वल्लङ्कोदयासुभिः
पूर्व आणि पश्चिम नाडींतून, त्याचप्रमाणे, उदय आणि अस्ताच्या भागांसह.
भोग्यासूनूनकस्याथ भुक्तासूनधिकस्य च
भोगायच्या भागात कमी असेल किंवा भोगलेल्या भागात जास्त असेल.
विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिन्द्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः
जर सूर्याच्या किरणांचा भाग इंद्राच्या भागापेक्षा कमी असेल, तर ग्रहण चंद्राचं मानलं जातं.
अर्कं विधुर्विधुं भूभा छादयत्यथा छन्नकम्
जसं एखादं आवरण सूर्य, चंद्र किंवा पृथ्वी झाकून टाकतं, तसं ग्रहण त्यांना लपवून टाकतं.
तत्स्वच्छन्नं च मानैक्यार्द्धांशषष्टं दशाहतम्
जे झाकलं जातं आणि त्याचं झाकण, यांचं मापन अर्धा, सहावा भाग आणि दहा पट अशा प्रमाणात केलं जातं.
स्थित्यर्द्धं घटिकादिस्याद्व्यङ्गबाह्वंशसंमितैः
स्थिरतेच्या काळाचा अर्धा भाग, अवयवांच्या प्रमाणानुसार आणि वेळेच्या मोजणीनुसार ठरतो.