सप्ताख्यातो दुनोतिस्तु परस्मैपदिनो मुने
दुनोति पासून सुरू होणारे सात धातू परस्मैपदी आहेत, हे ऋषी.
परस्मैपदिनस्त्वत्र तिकाद्यास्तु चतुर्दश
इथे टिका पासून सुरू होणारे चौदा धातू परस्मैपदी आहेत.
स्वरितेतः षङाख्यातास्तुदाद्या मुनिसत्तम
श्रेष्ठ ऋषी, तुद पासून सुरू होणारे सहा धातू स्वरित मानले गेले आहेत.
व्रश्चादय उदात्तेतः प्रोक्ताः पञ्चाधिकं शतम्
व्रश्च पासून सुरू होणारे शंभर पाच धातू उदात्त स्वरात सांगितले आहेत.
णूमुखाश्चैव चत्वारः परस्मैपदिनो मताः
णु ने सुरू होणारे चार धातू परस्मैपदी मानले गेले आहेत.
पृङ् मृङ् चात्मनेभाषौ षट् परस्मैपदे रिपेः
पृङ आणि मृङ हे धातू आत्मनेपदी वापरले जातात, आणि रि पासून सुरू होणारे सहा धातू परस्मैपदी आहेत.
प्रच्छादिषोडशाख्याताः परस्मैपदिनो मुने
मुनिवर, 'प्रच्छादि' नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या सोळा धातू सर्व परस्मैपदी आहेत.
कृतीप्रभृतय श्चापि परस्मैपदिनस्रयः
'कृती' पासून सुरू होणारे धातू देखील परस्मैपदी मानले जातात.
स्वरितेतो रुधोनन्दा परस्मैभाषितः कृती
'कृती' हा धातू स्वरित उच्चारात परस्मैपदी मानला जातो, तसेच 'रुध' आणि 'नंदा' हेही.
उदात्तेतः शिषपिषरुधाद्याः पञ्चविंशतिः
'उदात्त', 'शिष', 'पिष', 'रुध' आणि इतर असे पंचवीस धातू असेच ठरवले आहेत.
मनुवन्वात्मनेभाषौ स्वरितेत्त्कृञुदाहृतः
'मनु', 'वन' आणि 'आत्मन्' या रूपांत, स्वरित उच्चारात असलेला धातू 'कृञ्' म्हणून ओळखला जातो.
क्याद्याः सप्तोभयेभाषाः सौत्राः स्तंभ्वादिकास्तथा
'क्या' पासून सुरू होणारे सात धातू दोन्ही प्रकारचे आहेत, तसेच 'सौत्र' आणि 'स्तंभ्वादिक' पासून सुरू होणारेही.
द्वाविंशतिरुदात्तेतः कुधाद्या धातवो मताः
'कुधा' पासून सुरू होणारे बावीस धातू उदात्त उच्चाराचे मानले जातात.
परस्मैपदिनश्चाथ स्वरितेद्ग्रह एव च
परस्मैपदी धातूंना स्वरित उच्चारातच घ्यावे लागते.
चुराद्या धातवो ञ्यन्ता षट्र्त्रिंशदधिकः शतम्
'चुर' पासून सुरू होणारे आणि 'ञ्य' ने संपणारे एकशेछत्तीस धातू आहेत.
चर्चाद्या आधृषीयास्तु प्यन्ता वा परिकीर्तिताः
'चर्चा' पासून सुरू होणारे आणि 'आधृषीय' ने संपणारे, तसेच 'प्य' ने संपणारे धातूही मोजले गेले आहेत.
पदाद्यास्तु दश प्रोक्ता धातवो ह्यात्मनेपदे
'पद' पासून सुरू होणारे दहा धातू आत्मनेपदी म्हणून सांगितले आहेत.
धात्वर्थे प्रातिपदिकाद्वहुलं चेष्टवन्मतम्
धातूच्या अर्थाने, प्रातिपदिकापासून अनेक प्रकारचे उपयोग मान्य आहेत.
धात्वर्थे कर्तृकरणाञ्चित्राद्याश्चापि धातवः
धातूच्या अर्थाने, कर्ता आणि करणाशी संबंधित 'चित्र' पासून सुरू होणारे धातूही समाविष्ट आहेत.
स्तोमाद्याः षोडश तथा अन्दतस्यं निदर्शनम्
'स्तोम' पासून सुरू होणारे सोळा धातू असे दिले आहेत, आणि हे 'अंदातस्य' चे उदाहरण आहे.
सर्वे सर्वगणीयाश्च तथानेकार्थवाचिनः
सर्व धातू सर्व गणातले मानले जातात आणि त्यांना अनेक अर्थ असतात.
संक्षेपो ऽयं समुद्दिष्टो विस्तरस्तत्र तत्र च
ही संक्षिप्त माहिती सांगितली आहे; सविस्तर स्पष्टीकरण इथे-तिथे दिले आहे.
वृङ्वृञ्भ्यां च विनैकाचो ऽजन्तेषु निहताः स्मृताः
'वृङ्' आणि 'वृञ्' सोडून, 'अ' ने संपणारे सर्व धातू वगळलेले मानले जातात.
भञ्ज्भुज्भ्रस्ज्मत्जियज्युज्रुज्रञ्जविजिर्स्वञ्जिसञ्ज्सृजः
'भंज', 'भुज', 'भ्रस्ज', 'मत', 'जि', 'यज', 'युज', 'रुज', 'रंज', 'अवि', 'जिर', 'स्वंज', 'इसंज' आणि 'सृज' हे धातू आहेत.
शद्सदी स्विद्यतिःस्कन्दिर्हदी क्रुध्क्षुधिबुध्यती
शद, सदी, स्विद्यति, स्कंदिर, हदी, क्रोध, क्षुधा, बुध्यती — ही सर्व क्रियापदं आहेत.
मन्यहन्नाप्क्षिप्छुपितप्तिपस्तृप्यतिदृप्यती
मन्य, अन्न, पक्षिप, चुपित, प्तिप, स्तृप्यति, द्रुप्यती — ही देखील क्रियापदं आहेत.
क्रुशिर्दंशिदिशी दृश्मृश्रिरुश्लिश्विश्स्पृशः कृषिः
कृशि, दंशि, दिशी, दृश, मृशि, रुश, लिश, विश, स्पृश, कृशि — ही सर्व क्रियापदं आहेत.
वसतिर्दहदिहिदुहो नह्मिह्रुह्लिह्वहिस्तथा
वसति, दहति, हिदुहो, नह्मिह, रुह्लि, ह्वहि — ही देखील क्रियापदं आहेत.
चाद्या निपाता गवयः प्राद्या दिग्देशकालजाः
चाद्य हे अव्यय आहेत, गवय; प्राद्य हे दिशा, स्थान आणि काळ यावरून येतात.
गणपाठः सूत्रपाठो धातुपाठस्तथैव च
गणपाठ, सूत्रपाठ आणि धातुपाठ — हे सर्व वाचन प्रकार आहेत.