नारदपुराणम्

द्युताद्या अनुदात्तेतो द्वाविंशतिरतो मताः

‘द्युत’पासून सुरू होणारे आणि इतर मिळून बावीस धातू देखील अनुदात्त मानले जातात.

ततो ज्वलदुदात्तेतो द्विपञ्चाशन्मितास्तथा

यानंतर ‘ज्वलद’पासून सुरू होणारे बावन्न धातू उदात्त म्हणून ओळखले जातात.

अनुदात्तेत अख्याता भाद्युतात्ता इतः स्यमात्

अनुदात्त म्हणवले जाणारे हे सर्व क्रियापदे आहेत, तर ‘भा’ आणि ‘द्युत’पासून सुरू होणारे इथून पुढे उदात्त मानले जातात.

सदस्रय उदात्तेतः कुचाद्वेदा उदात्त इत्

‘सद’ आणि ‘आश्रय’पासून सुरू होणारे धातू उदात्त आहेत; तसेच ‘कुचाद’ आणि ‘वेद’पासून सुरू होणारेही उदात्त आहेत.

स्वरितेच्छिञ्भृञाद्याश्चत्वार स्वरितेत्ततः

‘स्वरित’, ‘इच्छ’ आणि ‘भृञ’पासून सुरू होणारे चार धातू स्वरित मानले जातात.

अष्टादशस्मिङाद्यास्तु आमनेपदिनो मताः

‘अष्टादश’पासून सुरू होणारे धातू आत्मनेपदी मानले जातात.

हृपरस्मैपदी चात्मनेभाषास्तु गुपात्रयः

‘हृ’पासून सुरू होणारे धातू परस्मैपदी आहेत, आणि ‘गुप’, ‘आ’, ‘त्र’ हे तीन धातू दोन्ही पदात वापरले जातात.

परस्मैपदिनः पञ्च दश स्कंम्भ्वादयस्तथा

‘स्कंभ’पासून सुरू होणारे पंधरा धातू देखील परस्मैपदी मानले जातात.

स्वरितेतः पचाद्यङ्काः परस्मैपदिनो मताः

‘पच’पासून सुरू होणारे स्वरित असलेले धातू परस्मैपदी मानले जातात.

भ्वाद्या एते षडधिकं सहस्रं धातवो मताः

‘भू’पासून सुरू होणारे आणि इतर मिळून एक हजार सहा धातू म्हणून ओळखले जातात.

स्वरितेतो द्विषाद्यास्तु चत्वारो धातवो मताः

‘द्विष’पासून सुरू होणारे चार स्वरितधातू म्हणून मानले जातात.

इरादयो ऽनुदात्तेतो धातवस्तु त्रयोदश

‘इर’पासून सुरू होणारे तेरा अनुदात्तधातू आहेत.

परस्मैपदिनः प्रोक्ता षुमुखाः सप्त धातवः

‘षु’पासून सुरू होणारे सात धातू परस्मैपदी म्हणून सांगितले आहेत.

घुमुखास्त्रय उद्दिष्टाः परस्मैपदिनस्तथा

‘घु’पासून सुरू होणारे तीन धातू देखील परस्मैपदी म्हणून नमूद केले आहेत.

ष्टुञेकस्तु समा ख्यातः स्मृते नारद शाब्दिकैः

‘ष्टुञ’ हा एकच धातू व्याकरणकारांमध्ये प्रसिद्ध आहे, हे नारद.

इङ्ङात्मनेपदी प्रोक्तो धातुर्नारद केवलः

‘इङ्’ हा धातू फक्त आत्मनेपदी आहे, हे नारद.

ञिष्वप्शये समुद्दिष्टः परस्मैपदिकस्तथा

‘ञिष्’ हा ‘झोपणे’ या अर्थाने परस्मैपदी म्हणून सांगितला आहे.

दीधीङ्वेङ्स्मृतौ धातू आत्मनेपदिनौ मुने

मुनिवर, दी, धी, वे आणि ह्वे हे धातू परंपरेनुसार आत्मनेपदी मानले जातात.

चर्करीतं च ह्नुङ् प्रोक्तो ऽनुदात्तेन्मुनिसत्तम

श्रेष्ठ ऋषी, ह्नु हा धातू अनुदात्त स्वरात वापरला तर त्याला 'चर्करीत' असे म्हणतात.

दादयो धातवो वेदाः परस्मैपदिनो मताः

दानेने सुरू होणारे धातू वेदांमध्ये परस्मैपदी मानलेले आहेत.

माङ्हाङ्द्वावनुदात्तेतौ स्वरितेद्दानधातुषु

म, हा आणि द्वा हे धातू अनुदात्त स्वरात असताना दान गटात स्वरित म्हणून ओळखले जातात.

घृमुखा द्वादश तथा परस्मैपतिनो मताः

त्याचप्रमाणे, घृ ने सुरू होणारे बारा धातू परस्मैपदी मानलेले आहेत.

परस्मैपदिनः प्रोक्ता दिवाद्याः पञ्चविंशतिः

दिव ने सुरू होणारे पंचवीस धातू परस्मैपदी म्हणून सांगितले आहेत.

ओदितः पूङ्मुखाः सप्त आत्मनेदपिनो मताः

पू ने सुरू होणारे सात धातू आत्मनेपदी मानले जातात.

स्यतिप्रभृतयो वेदाः परस्मैपदिनो मताः

स्यति पासून सुरू होणारे धातू वेदांमध्ये परस्मैपदी मानलेले आहेत.

मृषाद्याः स्वरितेतस्तु धातवः पञ्च कीर्तिताः

मृष पासून सुरू होणारे पाच धातू स्वरित म्हणून सांगितले आहेत.

राधोः कर्मक एवात्र वृद्धौ स्वादिचुरादिके

इथे राधु हा धातू कर्मक आहे, तसेच स्वादि आणि चुरादि गटातील वृध्दि वर्गातील धातूही कर्मक आहेत.

परस्मैपदिनो ऽष्टात्र रधाद्याः परिकीर्तिताः

इथे रध पासून सुरू होणारे आठ धातू परस्मैपदी म्हणून सांगितले आहेत.

चत्वारिशच्छतं चापि दिवादौ धातवो मताः

दिव गटात एकूण चारशे धातू मानले गेले आहेत.