दधर्त्याद्या स्ववद्भिश्च ससूवेति च धिष्व च
'तो धरतो' पासून सुरू होणारे, तसेच 'तो उत्पन्न करतो', आणि 'ठेव' असे रूपेही आहेत.
रथीतरी नसताद्या अम्नर्भुवरथो इति
'रथी', 'रथी नसलेला', 'नसत' पासून सुरू होणारे, तसेच 'अम्नर्भुव', 'रथ' इत्यादी शब्द आहेत.
दाश्वांश्व स्वतवान्यापौत्रिभिष्ट्वं च नृभिष्टुतः
'दिलेला', 'स्वतःकडे असलेला', 'स्वतःचे असलेला', 'पुत्रांसह', तसेच 'पुरुषांनी स्तुत केलेला' असे रूपेही आहेत.
चतुर्विधाद्बाहुलकात्प्रवृत्तेरप्रवृत्तितः
चार प्रकारच्या भरपूरतेमुळे कृती आणि अकृती दोन्ही निर्माण होतात.
भूवाद्या धातवो ज्ञेयाः परस्मैपदिनःस्मृताः
'भू' पासून सुरू होणारे धातू परस्मैपदी आहेत, असे लक्षात ठेवावे.
अतादयो ऽष्टत्रिंशञ्च परस्मैपदिनो मुने
'अत' पासून सुरू होणारे आणि आणखी अठ्ठेचाळीस धातू, हेही परस्मैपदी आहेत, हे ऋषे.
उदात्तेतरतु पञ्चाशत्फक्काद्याः परिकीर्तिताः
'फक' पासून सुरू होणारे पन्नास धातू उदात्त स्वर असलेले सांगितले आहेत.
गुपादयो द्विचत्वारिंशदुदात्तेताः समीरिताः
'गुप' पासून सुरू होणारे बयाळीस धातू उदात्त स्वर असलेले म्हटले आहेत.
अणादयोप्युदात्तेतः सप्तविंशतिधातवः
'अण' पासून सुरू होणारे सत्तावीस धातूही उदात्त स्वर असलेले आहेत.
द्विसप्ततिमिता मव्यमुखाश्चोदात्तबन्धना
'मव्य', 'मुखा' पासून सुरू होणारे बहात्तर धातू उदात्त स्वराने बांधलेले आहेत.
क्षुधादयो ऽनुदात्तेतो द्विषपञ्चाशदुदाहृताः
‘क्षुधा’पासून सुरू होणारे आणि इतर मिळून बावन्न धातू अनुदात्त म्हणून सांगितले आहेत.
द्युताद्या अनुदात्तेतो द्वाविंशतिरतो मताः
‘द्युत’पासून सुरू होणारे आणि इतर मिळून बावीस धातू देखील अनुदात्त मानले जातात.
ततो ज्वलदुदात्तेतो द्विपञ्चाशन्मितास्तथा
यानंतर ‘ज्वलद’पासून सुरू होणारे बावन्न धातू उदात्त म्हणून ओळखले जातात.
अनुदात्तेत अख्याता भाद्युतात्ता इतः स्यमात्
अनुदात्त म्हणवले जाणारे हे सर्व क्रियापदे आहेत, तर ‘भा’ आणि ‘द्युत’पासून सुरू होणारे इथून पुढे उदात्त मानले जातात.
सदस्रय उदात्तेतः कुचाद्वेदा उदात्त इत्
‘सद’ आणि ‘आश्रय’पासून सुरू होणारे धातू उदात्त आहेत; तसेच ‘कुचाद’ आणि ‘वेद’पासून सुरू होणारेही उदात्त आहेत.
स्वरितेच्छिञ्भृञाद्याश्चत्वार स्वरितेत्ततः
‘स्वरित’, ‘इच्छ’ आणि ‘भृञ’पासून सुरू होणारे चार धातू स्वरित मानले जातात.
अष्टादशस्मिङाद्यास्तु आमनेपदिनो मताः
‘अष्टादश’पासून सुरू होणारे धातू आत्मनेपदी मानले जातात.
हृपरस्मैपदी चात्मनेभाषास्तु गुपात्रयः
‘हृ’पासून सुरू होणारे धातू परस्मैपदी आहेत, आणि ‘गुप’, ‘आ’, ‘त्र’ हे तीन धातू दोन्ही पदात वापरले जातात.
परस्मैपदिनः पञ्च दश स्कंम्भ्वादयस्तथा
‘स्कंभ’पासून सुरू होणारे पंधरा धातू देखील परस्मैपदी मानले जातात.
स्वरितेतः पचाद्यङ्काः परस्मैपदिनो मताः
‘पच’पासून सुरू होणारे स्वरित असलेले धातू परस्मैपदी मानले जातात.
भ्वाद्या एते षडधिकं सहस्रं धातवो मताः
‘भू’पासून सुरू होणारे आणि इतर मिळून एक हजार सहा धातू म्हणून ओळखले जातात.
स्वरितेतो द्विषाद्यास्तु चत्वारो धातवो मताः
‘द्विष’पासून सुरू होणारे चार स्वरितधातू म्हणून मानले जातात.
इरादयो ऽनुदात्तेतो धातवस्तु त्रयोदश
‘इर’पासून सुरू होणारे तेरा अनुदात्तधातू आहेत.
परस्मैपदिनः प्रोक्ता षुमुखाः सप्त धातवः
‘षु’पासून सुरू होणारे सात धातू परस्मैपदी म्हणून सांगितले आहेत.
घुमुखास्त्रय उद्दिष्टाः परस्मैपदिनस्तथा
‘घु’पासून सुरू होणारे तीन धातू देखील परस्मैपदी म्हणून नमूद केले आहेत.
ष्टुञेकस्तु समा ख्यातः स्मृते नारद शाब्दिकैः
‘ष्टुञ’ हा एकच धातू व्याकरणकारांमध्ये प्रसिद्ध आहे, हे नारद.
इङ्ङात्मनेपदी प्रोक्तो धातुर्नारद केवलः
‘इङ्’ हा धातू फक्त आत्मनेपदी आहे, हे नारद.
ञिष्वप्शये समुद्दिष्टः परस्मैपदिकस्तथा
‘ञिष्’ हा ‘झोपणे’ या अर्थाने परस्मैपदी म्हणून सांगितला आहे.
दीधीङ्वेङ्स्मृतौ धातू आत्मनेपदिनौ मुने
मुनिवर, दी, धी, वे आणि ह्वे हे धातू परंपरेनुसार आत्मनेपदी मानले जातात.
चर्करीतं च ह्नुङ् प्रोक्तो ऽनुदात्तेन्मुनिसत्तम
श्रेष्ठ ऋषी, ह्नु हा धातू अनुदात्त स्वरात वापरला तर त्याला 'चर्करीत' असे म्हणतात.