शन्तः शन्तिः शंयशन्तौ शंयोहंयुः शुभंयुवत्
शान्त, शान्ति, शम्यशान्त, शम्योहंयु आणि शुभंयु,
भवति बगभूव भविता भविष्यति भवत्वभवद्भघवेच्चापि
भवति, बगभूव, भविता, भविष्यति, भवत, अभवत, भगवत आणि भवेक्का हे सुद्धा,
अत्ति जघासात्तात्स्यत्यत्त्वाददद्याद्द्विरघसदात्स्यत्
अत्ति, जग्हास, अत्तात, स्यति, अत्त्वा, ददत, द्विरघस आणि दात्स्यत,
दिदेव देविता देविष्यति च अदीव्यद्दीव्येद्दीव्याद्वै
दिदेव, देविता, देविष्यति, अदीव्यत, दीव्येत आणि दीव्यात हे खरेच,
सुनोत्वसुनोत्सुनुयात्सूयादशावीदसोष्युत्तुदति च
सुनोत, असुनोत, सुनुयात, सूयात, अशावित, असोष्यत आणि उतुदति हे देखील,
अतौत्सीदतोत्स्यदिति च रुणद्धि रूरोध रोद्धा रोत्स्यति वै
अतौत, सीदत, ओत्स्यत, इति, रुणद्धि, रूरोध,roddha आणि रोत्स्यति हे खरेच,
तनोति ततान तनिता तनिष्यति तनोत्वतनोत्तनुयाद्धि
तनॊति, ततान, तनिता, तनिष्यति, तनोत, अतनोत आणि तनुयात हे खरेच,
अक्रीणात्क्रीणात्क्रीणीयात्क्रीयादक्रैषीदक्रेष्यञ्चोरयति चोरयामास चोरयिता चोरयिष्यति चोरयतु
अक्रीणात, क्रीणात, क्रीणीयात, क्रीयात, अक्रैषीत, अक्रेष्यत, चोरयति, चोरयामास, चोरयिता, चोरयिष्यति आणि चोरयतु,
क्रियासमभिहारे तु पण्डितो बोभूयते मुने
मुनिवर, क्रियेच्या संग्रहात पंडिताला 'बोभूयते' असे म्हणतात.
अनुदात्तञितो धातोः क्रियाविनिमये तथा
अनुदात्त संयोग असलेल्या धातूच्या क्रिया बदलातही असेच होते.
परस्मैपदमाख्यातं शेषात्कर्तारि शाब्दिकैः
शब्दकारांच्या मते, परस्मैपदातील धातू कर्त्यासाठी वापरतात, उरलेल्या बाबतीत नाही.
सौकर्यातिशयं चैव यदाद्योतयितुं मुने
मुनिवर, जेव्हा काही विशेष सोपे किंवा उत्कृष्ट दाखवायचे असते,
लभन्ते कर्तृते पश्य पच्यते ह्योदनः स्वयम्
पहा, कर्तृत्वाच्या अर्थाने ते मिळवतात; खरंच, भात आपोआप शिजतो.
धातोः सकर्मकाद्भावे कर्मण्यपि लप्रत्ययाः
सकर्मक धातूपासून, भाव किंवा कर्मणी अर्थाने 'ल' प्रत्ययही लावतात.
फलव्यापरयोरेकनिष्टतायामकर्मकः
फळ आणि कृती यांच्यात एकरूपता असली, तर ती कृती वेगळ्या फळाशिवायची समजली जाते.
गौणे कर्मणि द्रुह्यादेः प्रधाने नीहृकृष्वहाम्
दुय्यम कृतीत, मुख्य कृतीच प्रधान मानली जाते; तर फसवणूकसारखी दुय्यम कृती गौण ठरते.
प्रयोज्य कर्मण्यन्येषां ण्यन्तानां लादयो मताः
इतर अधीन असलेल्या लोकांनी केलेल्या कृतींचा लाभ मुख्य व्यक्तीलाच मिळतो.
फले प्रधानं व्यापारस्तिर्ङ्थस्तु विशेषणम्
फळात मुख्य कृतीच प्रधान असते, तर ओलांडणे हे विशेषण मानले जाते.
भावे कर्मणि कृत्याः स्युः कृतः कर्तरि कीर्तिताः
कृती अस्तित्वात असताना तिला 'कर्तव्य' म्हणतात; ती पूर्ण झाली की ती कर्त्याशी संबंधित समजली जाते.
गम्यादिगम्ये निर्दिष्टं शेषमद्यतने मतम्
'जाण्याचे' आणि अशा प्रकारच्या गोष्टींमध्ये, उरलेले भाग सध्याच्या मतानुसार ठरवले जातात.
रामाश्रितस्तत्पुरुषे धान्यार्थो यूपदारु च
'रामावर अवलंबून', 'धान्यासाठी', 'यूपासाठी लाकूड' हे तत्पुरुष समासाचे उदाहरण आहे.
पञ्चगवं दशग्रामी त्रिफलेति तु रूढितः
'पंचगव्य', 'दशग्रामवाला', 'त्रिफळा' हे शब्द प्रचलित वापरामुळे ओळखले जातात.
अब्राह्मणो न ञि प्रोक्तः कुंभकारादिकः कृता
अब्राह्मणासाठी 'ञि' वापरले जात नाही; 'कुंभार' आणि असे इतर शब्द 'कृत' या प्रत्ययाने बनतात.
पञ्चगू रूपवद्भार्यो मध्याह्नः ससुतादिकः
'पंचगू', 'सुंदर पत्नी असलेला', 'मध्यान्ह', 'पुत्र असलेला' आणि असे इतर शब्द अशा प्रकारे बनतात.
भिक्षामानय गां चापि वाक्यमेवानयोर्भवेत्
'भिक्षा आणा' आणि 'गाय आणा' हे दोन्ही वाक्यच मानले जातात.
रामकृष्णं द्विज द्वै द्वै ब्रह्म चैकमुपास्यते
'रामकृष्ण', 'द्विज', 'दोन दोन', 'एक ब्रह्म' हे अर्थ लक्षात घ्यावेत.
तत्पञ्चविधमाख्यातं वैदिकं धातुरूपकम्
पाच प्रकारचे वैदिक धातुरूप येथे सांगितले आहेत.
विकारः क्वापि वर्णानां वर्णनाशः क्वचिन्मतः
कधी कधी अक्षरांत बदल होतो; तर कधी अक्षर गळून पडते असे मानले जाते.
धातोर्योगातिशयी च संयोगः परिकीर्तितः
धातूपेक्षा अधिक असलेला संयोग विशेष संयोग म्हणून ओळखला जातो.
गूढोत्मा वर्णविकृतेर्वर्णनांशात्पृषोदरः
गुप्त स्वरूप, अक्षरातील बदल किंवा अक्षराचा भाग याला 'पृषोदर' म्हणतात.