अन्तरेषु सहार्थे च हीने ह्युपश्च कथ्यते
मधल्या अर्थासाठी, सोबत असण्याच्या अर्थासाठी, आणि न्यूनतेसाठी 'उप' वापरतात.
अप्राणिषु विभक्ती द्वे मन्यकर्मण्यनादरे
जड वस्तूंमध्ये, मानसिक कृती किंवा अवज्ञा दर्शविण्यासाठी दोन विभक्ती वापरतात.
चतुर्थी चैव तादर्थ्ये तुमर्थाद्भाववाचिनः
चौथी विभक्ती हेतूसाठी, तसेच 'तु' प्रत्ययाच्या अर्थासाठी वापरली जाते.
काले भावे सप्तमी स्यादेतैर्योगे च षष्ठ्यपि
सप्तमी विभक्ती काळ किंवा स्थिती दर्शवायला वापरतात, आणि या संदर्भात षष्ठीही वापरता येते.
निर्धारणे द्वे विभक्ती षष्टी हेतुप्रयोगके
ठराविकपणासाठी दोन विभक्ती वापरतात; कारण दाखवायला षष्ठी विभक्ती वापरली जाते.
हिंसार्थानां प्रयोगे च कृतिकर्मणि कर्तरि
हिंसा दर्शवणाऱ्या क्रियापदांमध्ये, साधन किंवा करणाने केलेल्या कृतींसाठी या विभक्ती वापरतात.
भूवादिषु तिङतेषु लकारा दश वै स्मृताः
'भू' पासून सुरू होणाऱ्या धातूंमध्ये दहा लकार मानले गेले आहेत.
मिव्वस्मसः परस्मै तु पादानां चा मपनेदम्
'मि', 'वस', 'मस', 'सः' हे आत्मनेपदाचे प्रत्यय आहेत, तर 'पा', 'ना', 'म', 'प', 'ने', 'दम्' हे परस्मैपदाचे आहेत.
ए वहे मह आदेशा ज्ञेया ह्यन्ये लिङादिषु
'ए', 'वहे', 'मह' हे पर्यायी प्रत्यय इतर लिंगादी लकारांमध्ये ओळखावेत.
मध्यमो युष्मदि प्रोक्त उत्तमः पुरुषो ऽस्मदि
मध्यम पुरुष 'युष्मद्' ने दर्शवला जातो, आणि उत्तम पुरुष 'अस्मद्' ने.
लडीरितो वर्तमाने भूते ऽनद्यतने तथा
'लट्' लकार वर्तमान काळासाठी आणि आजच्या दिवसाबाहेरील भूतकाळासाठी वापरतात.
विध्यादौ स्यादाशिषि च लिङितो द्विविधो मुने
विधिलिंग आणि इच्छाशक्ती दर्शवणारे लिंग दोन प्रकारचे असतात, हे मुनिवर.
स्यादनद्यतने ऌटू च भविष्यति तु धातुतः
'लृट्' लकार भविष्यकाळासाठी वापरतात, पण जेव्हा धातूच भविष्यकाळ दर्शवतो तेव्हा नाही.
सिद्धोदाहरणं विद्धि संहितादिपुरः सरम्
संपूर्ण काळाचे उदाहरण संहिता वगैरे ग्रंथांमध्ये दिलेले आहे, असे समजावे.
होतॄकारस्तथा सेयं लाङ्गलीषा मनीषया
'होतृ', 'कार', 'सेयं', 'लाङ्गली', 'षा' हे रूप परंपरेने मान्य आहेत.
शीतार्तश्च मुनिश्रेष्ठ सेंद्रः सौकार इत्यपि
श्रेष्ठ मुनी, 'शीतार्त', 'सेन्द्र', 'सौकार' ही रूपेही अशीच आहेत.
त आद्या विष्णवे ह्यत्र तस्मा अर्घो गुरा अधः
ही सुरुवातीची रूपे विष्णूसाठी आहेत; म्हणून अर्घ्य गुरूच्या खाली ठेवतात.
शौरी एतौ विष्णु इमौ दुर्गे अमू नो अर्जुनः
'शौरी' आणि 'एतौ' हे विष्णूसाठी, 'इमौ' दुर्गेसाठी, 'अमू' आपल्यासाठी, 'अर्जुनः' देखील तसाच.
षडत्र षण्मातरश्च वाक्छुरो वाग्धस्रिथा
'षड्' म्हणजे इथे सहा, 'षण्मातरः' म्हणजे सहा मातांचे नाव, 'वाक्छुर' आणि 'वाग्धस्रिता' हीही अशीच नावे आहेत.
प्रश्नस्त्वथ हरिःषष्ठः कृष्णष्टीकत इत्यपि
आता, 'प्रश्न' हे हरिच्या सहाव्या रूपाचे नाव आहे; 'कृष्णष्टीक' हेही तसेच एक नाव आहे.
चक्रिंश्छिन्धि भवाञ्छौरिर्भवाञ्शौरिरित्यपि
तू चक्रधारी आहेस, तू चोर आहेस, आणि तूच पराक्रमी आहेस.
तेजांसि मंस्यते गङ्गा हरिश्छेत्ता मरःशिवः
ती गंगेतील तेज समजते; हरि छेदला तर मृत्यू, शिव छेदला तर नाश.
रोमो दृष्टो ऽबला अत्र सुप्ता इष्टा इमा यतः
केस दिसतात; इथे दुर्बळ झोपलेले आहेत; हेच इच्छित आहेत, म्हणून.
एष शार्ङ्गी सैष रामः संहितैवं प्रकीर्तिता
हा शार्ङ्गधारी आहे, हाच राम आहे; अशी ही संहिता प्रसिद्ध आहे.
रामे रञ्जत् मे मनः सुविशदं हे राम तुभ्यं नमः
रामामध्ये माझे मन आनंदित होते, निर्मळ आणि स्वच्छ; हे राम, तुला नमस्कार.
सर्व इत्यादिका गोपाः सखा चैव पतिर्हरिः
सर्व गवळ्यांपासून सुरुवात करून, सगळे मित्र आहेत; आणि हरि पती आहे.
अनङ्घान्गोधुग्लिट् च द्वे त्रयश्चत्वार एव च
दोषरहित, गायीचे अंग असलेले, दोन, तीन, चार असेही.
अष्टौ अयं मुने सम्राट् सविभ्रद्वपुङ्मनः
आठ, हे मुनी, हा सम्राट चंचल रूप आणि मनाचा आहे.
उशनासाविंमे पुंसि स्यारक्तलविरामकाः
उशनास आणि आवि या पुरुषात आहेत; ते लाल आहेत, थांबण्याचा चिन्ह असलेले.
गौर्नौंरुपान् दूद्यौर्गोः क्षुत् ककुप्संवित्तु वा क्वचित्
गाय, नौका, रूपे, दूध, भूक, आकाश आणि कधी कधी ज्ञान.