प्रवृत्तं चक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतीनि च
समृद्धी, राज्य, आणि व्यापार वगैरे मिळतात.
धनं विद्यां भिषक् सिद्धिं कुप्यङ्गा अप्यजाविकम्
धन, विद्या, औषधोपचारात यश, भांडी, आणि उपजीविका मिळते.
कृत्तिकादि भरण्यन्तं सकामानाप्नुयादिमान्
कृत्तिका पासून भरणीपर्यंत, तो सर्व इच्छित वस्तू मिळवतो.
वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः
वसु, रुद्र, आदित्य हे पुत्र म्हणजे श्राद्धाचे देवता आहेत.
आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च
आयुष्य, संतती, संपत्ती, विद्या, स्वर्ग, मुक्ती आणि सुख —
इत्येवं कथितं किञ्चित्कल्पाध्याये विशेषतः
अशा प्रकारे या कल्पाध्यायात काही भाग विशेष करून सांगितला आहे.
य इमं चिन्तयेद्विद्वान्कल्पाध्यायं मुनीश्वर
हे मुनीश्रेष्ठा, जो विद्वान हा कल्पाध्याय मनात ठेवून चिंतन करतो —
यः शृणोति नरो भक्त्या दैवे पित्र्ये च कर्मणि
आणि जो मनुष्य भक्तीभावाने, दैवी आणि पितृकार्य यांच्याविषयी हे ऐकतो —
धनं विद्यां यशः पुत्रान्परत्र च गतिं पराम्
तो संपत्ती, विद्या, कीर्ती, पुत्र आणि पुढील जन्मी उत्तम मार्ग प्राप्त करतो.
कथयिष्ये समासेन शृणुष्व सुसमाहितः
आता मी तुला थोडक्यात सांगतो, तू एकाग्रतेने ऐक.
सिद्धरूपप्रबन्धेन मुखं वेदस्य सांप्रतम्
आता सिद्धरूप मांडणीने वेदाचा आरंभ सांगितला जातो.
स्वौजसः प्रथमा प्रोक्ता सा प्रातिपदिकात्मिका
पहिली 'स्वौजसः' म्हणून ओळखली जाते, ती प्रतिपदिकाच्या स्वरूपाची आहे.
अर्थावत्प्रातिपदिकं धातुप्रत्ययवार्जितम्
प्रतिपदिक म्हणजे अर्थ असलेले, पण धातू आणि प्रत्यय नसलेले शब्द.
द्वितीया कर्मणि प्रोक्तान्तरान्तरेण संयुते
दुसरी विभक्ती कर्मासाठी वापरली जाते, जेव्हा मध्ये काही जोडले जाते.
येन क्रियते तत्करणं सः कर्ता स्यात्करोति यः
ज्याच्यामुळे काही कृती होते, तो कर्ता असतो; जो कृती करतो तो कर्ता.
यस्मै दित्सा धारयेद्वै रोचते संप्रदानकम्
ज्याच्याकडे देण्याची इच्छा असते, त्याला संप्रदान म्हणतात.
यतो ऽपैति समादत्ते अपदत्ते च यं यतः
ज्याच्याकडून काही निघून जाते, किंवा घेतले जाते, किंवा काढून घेतले जाते —
ङ्योःसुपः सप्तमी तु स्यात्सा चाधिकरणे भवेत्
'ङि' आणि 'सु' या जोडल्यावर सप्तमी विभक्ती होते, ती अधिकरणासाठी वापरली जाते.
ईप्सितं चानीप्सितं यत्तदपादानकं स्मृतम्
जे काही इच्छित किंवा अनिच्छित असते, त्याला अपादान म्हणतात.
एतैर्योगे द्वितीया स्यात्कर्मप्रवचनीयकैः
या सर्वांबरोबर कर्मप्रवचनीय शब्द जोडल्यावर दुसरी विभक्ती वापरतात.
अन्तरेषु सहार्थे च हीने ह्युपश्च कथ्यते
मधल्या अर्थासाठी, सोबत असण्याच्या अर्थासाठी, आणि न्यूनतेसाठी 'उप' वापरतात.
अप्राणिषु विभक्ती द्वे मन्यकर्मण्यनादरे
जड वस्तूंमध्ये, मानसिक कृती किंवा अवज्ञा दर्शविण्यासाठी दोन विभक्ती वापरतात.
चतुर्थी चैव तादर्थ्ये तुमर्थाद्भाववाचिनः
चौथी विभक्ती हेतूसाठी, तसेच 'तु' प्रत्ययाच्या अर्थासाठी वापरली जाते.
काले भावे सप्तमी स्यादेतैर्योगे च षष्ठ्यपि
सप्तमी विभक्ती काळ किंवा स्थिती दर्शवायला वापरतात, आणि या संदर्भात षष्ठीही वापरता येते.
निर्धारणे द्वे विभक्ती षष्टी हेतुप्रयोगके
ठराविकपणासाठी दोन विभक्ती वापरतात; कारण दाखवायला षष्ठी विभक्ती वापरली जाते.
हिंसार्थानां प्रयोगे च कृतिकर्मणि कर्तरि
हिंसा दर्शवणाऱ्या क्रियापदांमध्ये, साधन किंवा करणाने केलेल्या कृतींसाठी या विभक्ती वापरतात.
भूवादिषु तिङतेषु लकारा दश वै स्मृताः
'भू' पासून सुरू होणाऱ्या धातूंमध्ये दहा लकार मानले गेले आहेत.
मिव्वस्मसः परस्मै तु पादानां चा मपनेदम्
'मि', 'वस', 'मस', 'सः' हे आत्मनेपदाचे प्रत्यय आहेत, तर 'पा', 'ना', 'म', 'प', 'ने', 'दम्' हे परस्मैपदाचे आहेत.
ए वहे मह आदेशा ज्ञेया ह्यन्ये लिङादिषु
'ए', 'वहे', 'मह' हे पर्यायी प्रत्यय इतर लिंगादी लकारांमध्ये ओळखावेत.
मध्यमो युष्मदि प्रोक्त उत्तमः पुरुषो ऽस्मदि
मध्यम पुरुष 'युष्मद्' ने दर्शवला जातो, आणि उत्तम पुरुष 'अस्मद्' ने.