राजते न सभामध्येजारगर्भेव कामिनी
ती सभेत कधीच तेजस्वी दिसत नाही, जशी म्हाताऱ्याच्या गर्भातील स्त्री.
अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद्दानाध्ययनकर्मसु
दिवस दान, अध्ययन आणि कर्तव्य यामध्ये घालवून फळदायी करावा.
न तत्र बलसामर्थ्यमुद्योगस्गतत्र कारणम्
तेथे बळ, सामर्थ्य किंवा प्रयत्न हे काहीच कारण ठरत नाही.
आगमिष्यति जिह्वाग्रे स्थलान्निम्नमिवोदकम्
जसं पाणी उंचावरून खाली आपोआप वाहतं, तसं ते जिभेच्या टोकावर येईल.
नहि वाद्यार्थिनां निद्रा चिरं नेत्रेषु तिष्टति
ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांच्या डोळ्यांत झोप फार काळ टिकत नाही.
समुद्रमपि विद्यार्थी व्रजेद्गरुडहंसवत्
ज्ञान मिळवू इच्छिणारा गरुड किंवा हंसासारखा समुद्रही ओलांडतो.
राक्षसीभ्य इव स्रिभ्यः स विद्यामधिगच्छति
जसा राक्षसांकडून काही मिळवतो, तसा तो श्रीमंतांकडून विद्या मिळवतो.
न च लोकरवा दीना न च स्वस्वप्रतीक्षकाः
त्यांना जगाचा गोंधळ त्रास देत नाही, किंवा स्वतःच्या सोयीची वाट पाहावी लागत नाही.
एवं गुरुगतां विद्यां शूश्रूषुरधिगच्छति
गुरूची सेवा करणाऱ्याला गुरूकडे असलेली विद्या अशाच प्रकारे मिळते.
अथवा विद्यया विद्या ह्यन्यथा नोपपद्यते
किंवा, विद्या फक्त विद्येमुळेच मिळते; अन्यथा ती होत नाही.
वन्ध्येव यौवनवती न तस्य साफल्यवति भवति
जशी वंध्या स्त्री तरुण असली तरीही तिला फळ येत नाही, तसं त्याचंही होतं.
ज्ञात्वा वेदाङ्गमाद्यं तु ब्रह्मभूयाय कल्पते
जो वेदाचा पहिला भाग जाणतो, तो ब्रह्माशी एकरूप होण्यासाठी पात्र होतो.
यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात्कर्मकुशलो नरः
फक्त ज्ञानामुळेच मनुष्य कर्मात कुशल होतो.
चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः
चौथा आहे आङ्गिरस, आणि पाचवा आहे शांतिकल्प.
नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च
नक्षत्रकल्पात जे सांगितलं आहे, ते इथेही जाणून घ्यावं.
धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम्
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी हे सविस्तर सांगितलं आहे.
निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
हे सर्व संहिताकल्पात सत्यदर्शी ऋषींनी सांगितले आहेत.
अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयंभुवा
अभिचारविधी स्वयंभूने सांगितले आहेत.
तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक्
त्याचप्रमाणे, आकाशातील अपशकुन शांत करण्याचे उपाय वेगळे सांगितले आहेत.
विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शङ्खान्तरेषु च
यांच्या विशेषता स्वतंत्रपणे आणि शंखांमध्येही निश्चित केल्या आहेत.
वक्ष्यामि ते द्विजश्रेष्ठ सावधानतया शृणु
द्विजश्रेष्ठा, मी तुला समजावून सांगतो, लक्षपूर्वक ऐक.
कण्ठं भित्त्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गल्यकाविमौ
घसा भेदून हे दोन्ही बाहेर पडतात आणि त्यामुळे शुभता मिळते.
सो ऽथ शब्दं प्रंयुजीत तदानन्त्यार्थमिष्यते
मग एक शब्द उच्चारावा, कारण तो अनंततेसाठी मानला जातो.
न्यूनाधिका निष्फलाय कर्मणो ऽभिमतस्य च
कमी, जास्त किंवा मनाशी न ठरवलेली कर्मे निष्फळ ठरतात.
तेषां संरक्षणार्थाय प्रोक्तं परिसमूहनम्
त्यांच्या रक्षणासाठी पूर्णपणे शुद्ध करण्याची पद्धत सांगितली आहे.
न्यूनाधिका न कर्त्तव्या इत्येव परिभाषितम्
कमी किंवा जास्त कर्मे करू नयेत, हीच मुख्य सूचना आहे.
गोमयेनोपलेप्येयं तदर्थमिति नारद
नारद, यासाठी हे गोमयाने लिंपावे असे सांगितले आहे.
यज्ञार्थं गोमयं तस्या नाहरेदिति भाषितम्
यज्ञासाठी त्यावर गोमय आणू नये, असे सांगितले आहे.
तषां प्रहरणार्थाय मतं प्रोद्धरणं द्विज
त्यांना काढण्यासाठी, काढून टाकणे योग्य मानले आहे, द्विज.
अस्थिकण्टकसिद्ध्यर्थं ब्रह्मणा परिभाषितम्
हाडे आणि काटे काढून टाकण्यासाठी हा नियम ब्रह्मदेवांनी सांगितला.