स्वरव्यण्डजनमाधुर्यं लुप्यते नात्र संशयः
स्वर आणि व्यंजनांची गोडी हरवते—यात काहीच शंका नाही.
कुतीर्थादागतं दग्धमपवर्णैश्च भक्षितम् न तस्य परिमोक्षो ऽस्ति पापाहेरिव किल्बिषात्
अयोग्य जागेहून आणलेलं, जळलेलं किंवा चुकीच्या अक्षरांनी खाल्लेलं अन्न—त्याच्या दोषातून सुटका होत नाही, जशी पाप्याला पापातून होत नाही.
सुस्वरेण स्ववक्रेण प्रयुक्तं ब्रह्म राजति न तकालो न लंबोष्टो न च सर्वानुनासिकः
गोड आणि स्वच्छ आवाजात उच्चारलेलं ब्रह्म तेजस्वी दिसतं—नाकातून, जाड ओठांनी किंवा पूर्णपणे नासिकावाचक उच्चारांनी नाही.
गद्गदो बद्धजिह्वश्च प्रयोगान्वक्तुमर्हति
जो तोतरे बोलतो किंवा ज्याची जीभ बांधलेली आहे, तोही विधी म्हणण्यास योग्य आहे.
स तु वर्णान्प्रयुञ्जीत देतोष्ठं यस्य शोभनम्
पण त्याने तेच अक्षरं उच्चारावीत, ज्यासाठी त्याचे ओठ नीट जुळतात.
अलसाश्च सरोगाश्च येषां च विसृतं मनः
जे आळशी आहेत, आजारी आहेत किंवा ज्यांचं मन भरकटलेलं आहे—
शनैरध्वसु वर्तेत योजनान्न परं व्रजेत्
त्यांनी मार्गावर हळूहळू जावं आणि एक योजनाहून पुढे जाऊ नये.
अगच्छन्वैनतेयो ऽपि पदमेकं न गच्छति
जर तो चालत नाही, तर गरुडसुद्धा एक पाऊल पुढे जात नाही.
बधिरस्येव जल्पस्य विदग्धा वामलोचना
जसं बहिऱ्याच्या बोलण्यासारखं किंवा डाव्या डोळ्यांनी कटाक्ष करणाऱ्या चतुर स्त्रीसारखं.
अपि रूपसहस्रेषु संदेहेष्वेव वर्तते
हजार रूपांत असली तरी, ती नेहमीच शंकेत राहते.
राजते न सभामध्येजारगर्भेव कामिनी
ती सभेत कधीच तेजस्वी दिसत नाही, जशी म्हाताऱ्याच्या गर्भातील स्त्री.
अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद्दानाध्ययनकर्मसु
दिवस दान, अध्ययन आणि कर्तव्य यामध्ये घालवून फळदायी करावा.
न तत्र बलसामर्थ्यमुद्योगस्गतत्र कारणम्
तेथे बळ, सामर्थ्य किंवा प्रयत्न हे काहीच कारण ठरत नाही.
आगमिष्यति जिह्वाग्रे स्थलान्निम्नमिवोदकम्
जसं पाणी उंचावरून खाली आपोआप वाहतं, तसं ते जिभेच्या टोकावर येईल.
नहि वाद्यार्थिनां निद्रा चिरं नेत्रेषु तिष्टति
ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांच्या डोळ्यांत झोप फार काळ टिकत नाही.
समुद्रमपि विद्यार्थी व्रजेद्गरुडहंसवत्
ज्ञान मिळवू इच्छिणारा गरुड किंवा हंसासारखा समुद्रही ओलांडतो.
राक्षसीभ्य इव स्रिभ्यः स विद्यामधिगच्छति
जसा राक्षसांकडून काही मिळवतो, तसा तो श्रीमंतांकडून विद्या मिळवतो.
न च लोकरवा दीना न च स्वस्वप्रतीक्षकाः
त्यांना जगाचा गोंधळ त्रास देत नाही, किंवा स्वतःच्या सोयीची वाट पाहावी लागत नाही.
एवं गुरुगतां विद्यां शूश्रूषुरधिगच्छति
गुरूची सेवा करणाऱ्याला गुरूकडे असलेली विद्या अशाच प्रकारे मिळते.
अथवा विद्यया विद्या ह्यन्यथा नोपपद्यते
किंवा, विद्या फक्त विद्येमुळेच मिळते; अन्यथा ती होत नाही.
वन्ध्येव यौवनवती न तस्य साफल्यवति भवति
जशी वंध्या स्त्री तरुण असली तरीही तिला फळ येत नाही, तसं त्याचंही होतं.
ज्ञात्वा वेदाङ्गमाद्यं तु ब्रह्मभूयाय कल्पते
जो वेदाचा पहिला भाग जाणतो, तो ब्रह्माशी एकरूप होण्यासाठी पात्र होतो.
यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात्कर्मकुशलो नरः
फक्त ज्ञानामुळेच मनुष्य कर्मात कुशल होतो.
चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः
चौथा आहे आङ्गिरस, आणि पाचवा आहे शांतिकल्प.
नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च
नक्षत्रकल्पात जे सांगितलं आहे, ते इथेही जाणून घ्यावं.
धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम्
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी हे सविस्तर सांगितलं आहे.
निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
हे सर्व संहिताकल्पात सत्यदर्शी ऋषींनी सांगितले आहेत.
अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयंभुवा
अभिचारविधी स्वयंभूने सांगितले आहेत.
तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक्
त्याचप्रमाणे, आकाशातील अपशकुन शांत करण्याचे उपाय वेगळे सांगितले आहेत.
विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शङ्खान्तरेषु च
यांच्या विशेषता स्वतंत्रपणे आणि शंखांमध्येही निश्चित केल्या आहेत.