अत्रोच्यते श्रेयः खलु वैश्याः प्रतिज्ञातोच्चारणा यस्य कस्यचिद्वर्णस्य करणं नोपलभ्यते प्रतिज्ञा तत्र वोढव्याकरणं हि तदात्मकम्
इथे सांगितले आहे: खरेतर वैश्यांसाठी हे श्रेष्ठ आहे; कोणत्याही अक्षराचा उच्चार सापडत नसेल, तर त्या विधानाला त्याच्या स्वतःच्या व्याकरणानुसार घ्यावे.
सामसु निभृतं करणं स्वरसौक्ष्म्यान्नैव जानीयुः
सामगीत उच्चार दबलेला असतो; स्वरांची सूक्ष्मता असल्यामुळे तो कळत नाही.
जीर्णो हारः प्रबुद्धः खलूषसिन्ब्रह्म चिन्तयेत्
माळ जीर्ण झाली आणि जागी झाली की, ब्राह्मणाने त्याचा अर्थ मनात धरावा.
यावद्वासंतिकी रात्रिर्मध्यमा पर्युपस्थिता
जोपर्यंत वासासाठीची रात्र, म्हणजे मधली रात्र, उपस्थित आहे.
वाग्यतः प्रातरुत्थाय भक्षयेद्द्वतधावनम्
आपल्या बोलण्यावर संयम ठेवून, सकाळी लवकर उठून, दोन धान्यांचं तांदूळ खावं.
सर्वे कण्टकिनः पुण्याः क्षीरिणश्च यशस्विनः
सर्व काटेरी झाडं पुण्यवान आहेत आणि दूध देणारी झाडं प्रसिद्ध आहेत.
वर्णांश्च कुरुते सम्यक्प्राचीनौदवतिर्यथा
तो अक्षरं नीट उच्चारावी, जसं पूर्वेकडील नदी ओलांडतात तसं.
अग्निमेधाजनन्येषा स्वरवर्णकरी तथा
ही सर्व अग्निहोत्रातून उत्पन्न होतात आणि योग्य स्वर निर्माण करतात.
पीत्वा मधुं घृतं चैव शुचिर्भूत्वा ततो वदेत्
मध आणि तूप पिऊन, स्वच्छ होऊन मगच बोलावं.
सप्तमन्त्रानतिक्रम्य यथेष्टां वाचमुत्सृजेत्
सात मंत्र वगळू नयेत, आणि नंतर हवी तशी वाणी बोलावी.
स्वरव्यण्डजनमाधुर्यं लुप्यते नात्र संशयः
स्वर आणि व्यंजनांची गोडी हरवते—यात काहीच शंका नाही.
कुतीर्थादागतं दग्धमपवर्णैश्च भक्षितम् न तस्य परिमोक्षो ऽस्ति पापाहेरिव किल्बिषात्
अयोग्य जागेहून आणलेलं, जळलेलं किंवा चुकीच्या अक्षरांनी खाल्लेलं अन्न—त्याच्या दोषातून सुटका होत नाही, जशी पाप्याला पापातून होत नाही.
सुस्वरेण स्ववक्रेण प्रयुक्तं ब्रह्म राजति न तकालो न लंबोष्टो न च सर्वानुनासिकः
गोड आणि स्वच्छ आवाजात उच्चारलेलं ब्रह्म तेजस्वी दिसतं—नाकातून, जाड ओठांनी किंवा पूर्णपणे नासिकावाचक उच्चारांनी नाही.
गद्गदो बद्धजिह्वश्च प्रयोगान्वक्तुमर्हति
जो तोतरे बोलतो किंवा ज्याची जीभ बांधलेली आहे, तोही विधी म्हणण्यास योग्य आहे.
स तु वर्णान्प्रयुञ्जीत देतोष्ठं यस्य शोभनम्
पण त्याने तेच अक्षरं उच्चारावीत, ज्यासाठी त्याचे ओठ नीट जुळतात.
अलसाश्च सरोगाश्च येषां च विसृतं मनः
जे आळशी आहेत, आजारी आहेत किंवा ज्यांचं मन भरकटलेलं आहे—
शनैरध्वसु वर्तेत योजनान्न परं व्रजेत्
त्यांनी मार्गावर हळूहळू जावं आणि एक योजनाहून पुढे जाऊ नये.
अगच्छन्वैनतेयो ऽपि पदमेकं न गच्छति
जर तो चालत नाही, तर गरुडसुद्धा एक पाऊल पुढे जात नाही.
बधिरस्येव जल्पस्य विदग्धा वामलोचना
जसं बहिऱ्याच्या बोलण्यासारखं किंवा डाव्या डोळ्यांनी कटाक्ष करणाऱ्या चतुर स्त्रीसारखं.
अपि रूपसहस्रेषु संदेहेष्वेव वर्तते
हजार रूपांत असली तरी, ती नेहमीच शंकेत राहते.
राजते न सभामध्येजारगर्भेव कामिनी
ती सभेत कधीच तेजस्वी दिसत नाही, जशी म्हाताऱ्याच्या गर्भातील स्त्री.
अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद्दानाध्ययनकर्मसु
दिवस दान, अध्ययन आणि कर्तव्य यामध्ये घालवून फळदायी करावा.
न तत्र बलसामर्थ्यमुद्योगस्गतत्र कारणम्
तेथे बळ, सामर्थ्य किंवा प्रयत्न हे काहीच कारण ठरत नाही.
आगमिष्यति जिह्वाग्रे स्थलान्निम्नमिवोदकम्
जसं पाणी उंचावरून खाली आपोआप वाहतं, तसं ते जिभेच्या टोकावर येईल.
नहि वाद्यार्थिनां निद्रा चिरं नेत्रेषु तिष्टति
ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांच्या डोळ्यांत झोप फार काळ टिकत नाही.
समुद्रमपि विद्यार्थी व्रजेद्गरुडहंसवत्
ज्ञान मिळवू इच्छिणारा गरुड किंवा हंसासारखा समुद्रही ओलांडतो.
राक्षसीभ्य इव स्रिभ्यः स विद्यामधिगच्छति
जसा राक्षसांकडून काही मिळवतो, तसा तो श्रीमंतांकडून विद्या मिळवतो.
न च लोकरवा दीना न च स्वस्वप्रतीक्षकाः
त्यांना जगाचा गोंधळ त्रास देत नाही, किंवा स्वतःच्या सोयीची वाट पाहावी लागत नाही.
एवं गुरुगतां विद्यां शूश्रूषुरधिगच्छति
गुरूची सेवा करणाऱ्याला गुरूकडे असलेली विद्या अशाच प्रकारे मिळते.
अथवा विद्यया विद्या ह्यन्यथा नोपपद्यते
किंवा, विद्या फक्त विद्येमुळेच मिळते; अन्यथा ती होत नाही.