अनुस्वारः पदान्तश्च क्रमजं प्रत्यये स्वके
शब्दाच्या शेवटी येणारा अनुस्वार आणि प्रत्ययात क्रमाने येणारा अनुस्वार,
पादादौ चापादादौ संयोगावग्रहेषु च
पादाच्या सुरुवातीला, दुसऱ्या पादानंतरच्या सुरुवातीला, संयोग आणि अवग्रह यांच्यात,
पादादावप्यविच्छेदेसंयोगान्ते च तिष्टताम्
पादाच्या सुरुवातीला जरी असेल, तरी संयोगाच्या शेवटी तो तसाच राहू द्या.
अणुशेषो ह्रिगो वापि युगलादिरविस्फुटः
शेष लघु स्वर, किंवा 'हृ' अक्षर, किंवा अस्पष्ट जोडाक्षर सुरुवातीला असेल,
यन्नीचं नीचमेव तद्यत्प्रचयस्थं तदपि नीचम्
जे नीच आहे ते नेहमी नीचच राहते; जे समूहात आहे तेही नीचच असते.
प्रियं दूतं घृतं चित्तमतिशब्दस्तु नीचतः
प्रिय, दूत, घृत, चित्त आणि अति हे शब्द नीच स्वरात उच्चारावेत.
शतेषु सपवित्रेषु नीचादुञ्चार्यते श्रुतिः
शंभरांमध्ये आणि शुद्धांमध्ये, नीच स्वरातून उच्च स्वराकडे जाणारा उच्चार होतो.
विश्वानरोनकारश्च शेषास्तुस्वरिता नराः
'विश्वानर' आणि 'ओ' हे स्वरित स्वरात उच्चारावेत; उरलेलेही तसेच, हे नरांनो.
अदीर्घं दीर्घवत्कुर्याद्द्विस्वरं यत्प्रयुज्यते
लघु स्वर जिथे द्विस्वर येतो तिथे दीर्घासारखा उच्चारावा.
निमेषकालो मात्रा स्याद्विद्युत्कालेति चापरे
डोळ्याची पापणी लवण्याचा वेळ म्हणजे मात्रा; काही जण म्हणतात वीज चमकण्याचा काळ म्हणजे मात्रा.
ऋक्स्वरा तुल्ययोगा वा कैश्चिदेवमुदीर्यते
ऋचांचा स्वर किंवा समान संयोग असलेले स्वर काही जण असे सांगतात.
येतीक्षरादिकरणं पदान्तस्येति तं विदुः
स्वराचा उपयोग अक्षराच्या सुरुवातीपासून शब्दाच्या शेवटपर्यंत होतो असे ते जाणतात.
विवृतयश्चतस्रो वै विज्ञेया इति मे मतम्
चार प्रकारच्या विवृत्ती समजाव्यात, असे माझे मत आहे.
ह्रस्वादिवत्सानुसृता वत्सानुसारिणी चाग्रे
लघु स्वरानंतर आणि सुरुवातीला, वत्सानुसार पुढील स्वरही पुढे येतो.
चतसृणां विवृतीना मन्तरं मात्रिकं भवेत्
या चार विवृत्तींमध्ये अंतर एक मात्रा असावे.
अर्द्धमात्रिकमन्येषामन्येषामणुमात्रिकम्
इतरांसाठी अर्धामात्रा असते; काहींसाठी अणुमात्रा असते.
पवेषु परसवर्णं स्पर्शेषु चोत्तमापतिम्
'प' मध्ये पुढील अक्षर समान वर्गातील असते; स्पर्श अक्षरांमध्ये श्रेष्ठ स्वर येतो.
अकारं रक्तमित्याहुस्तकारेण तु रज्यते
'अ' अक्षर लाल आहे असे म्हणतात, आणि 'त' ने ते रंगवले जाते.
अर्द्धमात्रा तु पूर्वस्य रज्यते त्वणुमात्रया
मागील अक्षराचा अर्धा मात्रेला अजून एक सूक्ष्म मात्रा जोडली जाते.
रेफो रङ्गश्च लोपश्च सानुस्वरो ऽपि वा क्वचित्
कधी कधी रेफ, रंग, लोप आणि अनुस्वार असे बदल होऊ शकतात.
मृदुश्चैव द्विमात्रश्च दधन्वां इति निदर्शनम्
हे अक्षर मऊ आणि दोन मात्रांचे असते; 'दधन्वा' हे त्याचे उदाहरण आहे.
एवं रङ्गः प्रयोक्तव्यो नारदैतन्मतं मम
अशा प्रकारे 'रंग' वापरावा, हे माझे मत आहे, नारद.
चतुर्णां पदजातीनां पदान्ता दश कीर्तिताः
चार प्रकारच्या पादांतांमध्ये दहा प्रकारचे शब्दसमाप्ती सांगितले आहेत.
व्यञ्जना न तु वर्तन्ते यत्र तिष्टति स स्वरः
जिथे फक्त स्वर उरतो, तिथे व्यंजन राहत नाही.
मणिवद्व्यञ्जनं विद्यात्सूत्र वञ्च स्वरं विदुः
व्यंजन हे मणीसारखे समजावे आणि स्वर हा त्याला धरून ठेवणारा दोरा आहे असे समजावे.
दुर्बलं व्यजनं तद्वद्धरेत बलवान्स्वरः
त्या ठिकाणी व्यंजन कमकुवत असते आणि स्वर बलवान असतो.
जिह्वामूलमुपध्मा च गतिरष्टविधोष्मणः
जिभेचे मूळ, ओठांजवळचा उच्चार आणि उष्म अक्षरांची आठ प्रकारची गती ओळखावी.
विसर्गस्तत्र मन्तव्यरतालव्यश्चात्र जायते
त्या ठिकाणी विसर्ग लक्षात घ्यावा आणि तालव्य अक्षरही तेथे निर्माण होते.
व्यञ्जनाख्या विवृत्तिस्तु स्वराख्या प्रतिसंहिता
व्यंजनांची वाढ 'व्यंजनाख्या' म्हणतात आणि स्वरांची जवळीक 'स्वराख्या' म्हणतात.
विवृत्तिर्या भवेत्तत्र स्वराख्यां तां विनिर्द्दिशेत्
जिथे वाढ होते, तिथे तिला 'स्वराख्या' असे संबोधावे.