यत्र द्विप्रभृतीनि स्युरुदात्तान्यक्षराणि तु
जिथे दोन किंवा अधिक उंच स्वर असतात,
न रेफे वा हकारे वा द्विर्भावो जायते क्वचित्
'र' किंवा 'ह' या अक्षरांमध्ये कुठेही द्विगुणन होत नाही.
चतुर्थं तु तृतीयेन द्वितीयः प्रथमेन तु
चौथा स्वर तिसऱ्यासोबत, आणि दुसरा स्वर पहिल्यासोबत असतो.
अनन्त्यश्च भवेत्पूर्वो ह्यन्तश्च परतो यदि
जर पुढील शब्द शेवटी असेल, तर आधीचा शब्द अनंत असावा.
वर्गान्त्यान् शषसैः सार्द्धमन्तस्थैर्वापि संयुतान्
वर्गाच्या शेवटच्या अक्षरांसोबत 'श', 'ष', 'स' किंवा शेवटच्या अक्षरांशी जोडलेले अक्षर येतात.
तृतीयश्च चतुर्थश्च चतुर्थादिपरं पदम्
तिसरा आणि चौथा स्वर, तसेच चौथ्यानंतर येणारे शब्द,
अनुस्वारोपधामूला तान् क्वचित्क्रमतः परम्
अनुस्वार, उपध्मानीय आणि मूर्धन्य हे काही ठिकाणी, त्यांच्या क्रमाने, नंतर येतात.
संयोगो यत्र दृश्येत र्व्यञ्जनं विरते पदे
जिथे संयोग दिसतो आणि शब्दाच्या शेवटी व्यंजन असते,
संयोगे स्वरितं यत्र उद्वातः प्रतनं तथा
संयोग असताना स्वर उंच होतो आणि तो तसाच वाढवला जातो.
संयोगात्तु विजानीयात्परं संयोगनायकम्
संयोगावरून पुढचे अक्षर संयोगाच्या अधीन आहे हे ओळखावे.
अनुस्वारः पदान्तश्च क्रमजं प्रत्यये स्वके
शब्दाच्या शेवटी येणारा अनुस्वार आणि प्रत्ययात क्रमाने येणारा अनुस्वार,
पादादौ चापादादौ संयोगावग्रहेषु च
पादाच्या सुरुवातीला, दुसऱ्या पादानंतरच्या सुरुवातीला, संयोग आणि अवग्रह यांच्यात,
पादादावप्यविच्छेदेसंयोगान्ते च तिष्टताम्
पादाच्या सुरुवातीला जरी असेल, तरी संयोगाच्या शेवटी तो तसाच राहू द्या.
अणुशेषो ह्रिगो वापि युगलादिरविस्फुटः
शेष लघु स्वर, किंवा 'हृ' अक्षर, किंवा अस्पष्ट जोडाक्षर सुरुवातीला असेल,
यन्नीचं नीचमेव तद्यत्प्रचयस्थं तदपि नीचम्
जे नीच आहे ते नेहमी नीचच राहते; जे समूहात आहे तेही नीचच असते.
प्रियं दूतं घृतं चित्तमतिशब्दस्तु नीचतः
प्रिय, दूत, घृत, चित्त आणि अति हे शब्द नीच स्वरात उच्चारावेत.
शतेषु सपवित्रेषु नीचादुञ्चार्यते श्रुतिः
शंभरांमध्ये आणि शुद्धांमध्ये, नीच स्वरातून उच्च स्वराकडे जाणारा उच्चार होतो.
विश्वानरोनकारश्च शेषास्तुस्वरिता नराः
'विश्वानर' आणि 'ओ' हे स्वरित स्वरात उच्चारावेत; उरलेलेही तसेच, हे नरांनो.
अदीर्घं दीर्घवत्कुर्याद्द्विस्वरं यत्प्रयुज्यते
लघु स्वर जिथे द्विस्वर येतो तिथे दीर्घासारखा उच्चारावा.
निमेषकालो मात्रा स्याद्विद्युत्कालेति चापरे
डोळ्याची पापणी लवण्याचा वेळ म्हणजे मात्रा; काही जण म्हणतात वीज चमकण्याचा काळ म्हणजे मात्रा.
ऋक्स्वरा तुल्ययोगा वा कैश्चिदेवमुदीर्यते
ऋचांचा स्वर किंवा समान संयोग असलेले स्वर काही जण असे सांगतात.
येतीक्षरादिकरणं पदान्तस्येति तं विदुः
स्वराचा उपयोग अक्षराच्या सुरुवातीपासून शब्दाच्या शेवटपर्यंत होतो असे ते जाणतात.
विवृतयश्चतस्रो वै विज्ञेया इति मे मतम्
चार प्रकारच्या विवृत्ती समजाव्यात, असे माझे मत आहे.
ह्रस्वादिवत्सानुसृता वत्सानुसारिणी चाग्रे
लघु स्वरानंतर आणि सुरुवातीला, वत्सानुसार पुढील स्वरही पुढे येतो.
चतसृणां विवृतीना मन्तरं मात्रिकं भवेत्
या चार विवृत्तींमध्ये अंतर एक मात्रा असावे.
अर्द्धमात्रिकमन्येषामन्येषामणुमात्रिकम्
इतरांसाठी अर्धामात्रा असते; काहींसाठी अणुमात्रा असते.
पवेषु परसवर्णं स्पर्शेषु चोत्तमापतिम्
'प' मध्ये पुढील अक्षर समान वर्गातील असते; स्पर्श अक्षरांमध्ये श्रेष्ठ स्वर येतो.
अकारं रक्तमित्याहुस्तकारेण तु रज्यते
'अ' अक्षर लाल आहे असे म्हणतात, आणि 'त' ने ते रंगवले जाते.
अर्द्धमात्रा तु पूर्वस्य रज्यते त्वणुमात्रया
मागील अक्षराचा अर्धा मात्रेला अजून एक सूक्ष्म मात्रा जोडली जाते.
रेफो रङ्गश्च लोपश्च सानुस्वरो ऽपि वा क्वचित्
कधी कधी रेफ, रंग, लोप आणि अनुस्वार असे बदल होऊ शकतात.