इकारं यत्र पश्येयुरिकारेणैव संयुतम्
जिथे 'इ' स्वर दुसऱ्या 'इ' सोबत जोडलेला दिसतो,
स्वरे चेत्स्वरितं यत्र विवृता यत्र संहिता
जिथे स्वरात स्वरित येतो, तो उघडा असो किंवा संयोगात असो,
तान्यः स्वारः स जात्येन श्रुत्यग्रे क्षैप्र उच्यते
तो स्वर आपल्या मूळ स्वरूपामुळे गाण्याच्या सुरुवातीला मुख्य उच्चार मानला जातो आणि तो पटकन उच्चारला जातो.
तिरोविरामो विष्कषिते प्रश्लिष्टो हीईगोवर्णः
ज्या वेळी स्वर लपवला जातो, तेव्हा थांबा दडपला जातो; आणि जेव्हा दोन स्वर एकत्र मिसळतात, त्याला 'हीगोवर्ण' म्हणतात.
उञ्चादेकाक्षरात्पूर्वात्स्वरं यद्यदिहाक्षरम्
जर उंच स्वराच्या एकाक्षरापूर्वी इथे दुसरे कोणतेही अक्षर असेल,
चत्वारस्त्वादितः स्वाराः कंषंपुंश्फुतिशास्त्रतः
शास्त्रानुसार सुरुवातीचे चार स्वर 'कंश', 'पुं', 'स्फुटी' असे ओळखले जातात.
इकारान्ते पदे पूर्व उकारे परतः स्थिते
जेव्हा एखादे शब्द 'इ' ने संपते आणि त्यानंतर 'उ' ने सुरू होणारे शब्द येते,
इकारान्ते पदे चैवोकारद्वयं परे पदे
आणि जेव्हा एखादे शब्द 'इ' ने संपते आणि पुढच्या शब्दात दोन 'उ' येतात,
त्रयो दीर्घास्तु विज्ञेया ये च संध्यक्षरेषु वै
तीन दीर्घ स्वर ओळखावेत, तसेच अक्षरांच्या संधीवर येणारे स्वरही.
अनेकानामुदात्तानामनुदात्तः प्रत्ययो यदि
अनेक उंच स्वरांमध्ये जर पुढे नीच स्वर येत असेल,
यत्र द्विप्रभृतीनि स्युरुदात्तान्यक्षराणि तु
जिथे दोन किंवा अधिक उंच स्वर असतात,
न रेफे वा हकारे वा द्विर्भावो जायते क्वचित्
'र' किंवा 'ह' या अक्षरांमध्ये कुठेही द्विगुणन होत नाही.
चतुर्थं तु तृतीयेन द्वितीयः प्रथमेन तु
चौथा स्वर तिसऱ्यासोबत, आणि दुसरा स्वर पहिल्यासोबत असतो.
अनन्त्यश्च भवेत्पूर्वो ह्यन्तश्च परतो यदि
जर पुढील शब्द शेवटी असेल, तर आधीचा शब्द अनंत असावा.
वर्गान्त्यान् शषसैः सार्द्धमन्तस्थैर्वापि संयुतान्
वर्गाच्या शेवटच्या अक्षरांसोबत 'श', 'ष', 'स' किंवा शेवटच्या अक्षरांशी जोडलेले अक्षर येतात.
तृतीयश्च चतुर्थश्च चतुर्थादिपरं पदम्
तिसरा आणि चौथा स्वर, तसेच चौथ्यानंतर येणारे शब्द,
अनुस्वारोपधामूला तान् क्वचित्क्रमतः परम्
अनुस्वार, उपध्मानीय आणि मूर्धन्य हे काही ठिकाणी, त्यांच्या क्रमाने, नंतर येतात.
संयोगो यत्र दृश्येत र्व्यञ्जनं विरते पदे
जिथे संयोग दिसतो आणि शब्दाच्या शेवटी व्यंजन असते,
संयोगे स्वरितं यत्र उद्वातः प्रतनं तथा
संयोग असताना स्वर उंच होतो आणि तो तसाच वाढवला जातो.
संयोगात्तु विजानीयात्परं संयोगनायकम्
संयोगावरून पुढचे अक्षर संयोगाच्या अधीन आहे हे ओळखावे.
अनुस्वारः पदान्तश्च क्रमजं प्रत्यये स्वके
शब्दाच्या शेवटी येणारा अनुस्वार आणि प्रत्ययात क्रमाने येणारा अनुस्वार,
पादादौ चापादादौ संयोगावग्रहेषु च
पादाच्या सुरुवातीला, दुसऱ्या पादानंतरच्या सुरुवातीला, संयोग आणि अवग्रह यांच्यात,
पादादावप्यविच्छेदेसंयोगान्ते च तिष्टताम्
पादाच्या सुरुवातीला जरी असेल, तरी संयोगाच्या शेवटी तो तसाच राहू द्या.
अणुशेषो ह्रिगो वापि युगलादिरविस्फुटः
शेष लघु स्वर, किंवा 'हृ' अक्षर, किंवा अस्पष्ट जोडाक्षर सुरुवातीला असेल,
यन्नीचं नीचमेव तद्यत्प्रचयस्थं तदपि नीचम्
जे नीच आहे ते नेहमी नीचच राहते; जे समूहात आहे तेही नीचच असते.
प्रियं दूतं घृतं चित्तमतिशब्दस्तु नीचतः
प्रिय, दूत, घृत, चित्त आणि अति हे शब्द नीच स्वरात उच्चारावेत.
शतेषु सपवित्रेषु नीचादुञ्चार्यते श्रुतिः
शंभरांमध्ये आणि शुद्धांमध्ये, नीच स्वरातून उच्च स्वराकडे जाणारा उच्चार होतो.
विश्वानरोनकारश्च शेषास्तुस्वरिता नराः
'विश्वानर' आणि 'ओ' हे स्वरित स्वरात उच्चारावेत; उरलेलेही तसेच, हे नरांनो.
अदीर्घं दीर्घवत्कुर्याद्द्विस्वरं यत्प्रयुज्यते
लघु स्वर जिथे द्विस्वर येतो तिथे दीर्घासारखा उच्चारावा.
निमेषकालो मात्रा स्याद्विद्युत्कालेति चापरे
डोळ्याची पापणी लवण्याचा वेळ म्हणजे मात्रा; काही जण म्हणतात वीज चमकण्याचा काळ म्हणजे मात्रा.