अतिसंधीयते यस्मादेतान्पूर्वोत्थितान्स्वरान्
कारण हा स्वर आधीचे स्वर एकत्र जोडतो.
निषीदन्ति स्वरा यस्मान्निषादस्तेन हेतुना
स्वर जिथे थांबतात म्हणून त्याला निषाद असं नाव पडलं.
सर्वांश्चाभिभवत्येष यदादित्यो ऽस्य दैवतम्
हा स्वर सगळ्यांवर विजय मिळवतो, कारण त्याचं दैवत सूर्य आहे.
दारवी गात्रवीणा च द्वे वीणे गानजातिषु
दारवी आणि गात्रवीणा या दोन वीणा गानपरंपरेत आहेत.
गात्रवीणा तु सा प्रोक्ता यस्यां गायन्ति सामङ्गाः
ज्यात सामगायक गातात, तिला गात्रवीणा असं म्हणतात.
हस्तौ तु संयतौ धार्यौं जानुभ्यामुपरिस्थितौ
हात एकत्र करून गुडघ्यांवर ठेवावे.
प्रणवं प्राक्प्रयुञ्जीत व्याहृतीस्तदनन्तरम्
सुरुवातीला प्रणव म्हणावा आणि त्यानंतर व्याहृती म्हणाव्यात.
प्रसार्य चाङ्गुलीः सर्वा रोपयेत्स्वरमण्डलम्
सर्व बोटं पसरून स्वरमंडल मांडावं.
विरला नाङ्गुलीः कुर्यान्मूले चैतां न संस्पृशेत्
बोटं एकमेकापासून थोड्या अंतरावर ठेवाव्यात आणि त्यांच्या मुळाशी स्पर्श करू नये.
मात्राद्विमात्रवृद्धानां विभागार्थे विभागवित्
दोन किंवा अधिक वर्षांनी मोठ्या झालेल्यांसाठी विभागणी जाणणाऱ्याने योग्यरीत्या विभागणी करावी.
त्रिरेखा यस्य दृश्यते सिद्धिं तत्र विनिर्दिशेत्
जिथे तीन रेषा दिसतात, तिथे यश निश्चित मानावे.
पर्वान्तरं सामसु च ऋक्षु कुर्यात्तिलान्तरम्
पर्यायाच्या शेवटी आणि साम व ऋचांमध्ये तीळाएवढं अंतर ठेवावं.
न चात्र कंपयेत्किञ्चिदङ्गस्यावयवं बुधः
इथे ज्ञानी माणसाने शरीराचा कोणताही भाग हलवू नये.
अभ्रमध्ये यथा विद्युदृश्यते मणिसूत्रवत्
जसं वादळात विज चमकते आणि मोत्यांच्या माळेसारखी दिसते—
कूर्मो ऽगानि च संहृत्य चेतोदृष्टिं दिशन्मनः
कासव जसं आपले अवयव आत ओढतो, तसं मन आणि दृष्टी एकाग्र करावी.
नासिकायास्तु पूर्वेण हस्तं गोकर्णवद्धरेत्
नाकासमोर हात गायीच्या कानासारखा ठेवावा.
सम्यक्प्रचारयेद्वाक्यं हस्तेन च मुखेन च
शब्द नीट उच्चारावेत, हाताने आणि तोंडाने योग्यरीत्या व्यक्त करावेत.
नात्याहन्यान्न निर्हण्यान्न प्रगायेन्न कंपयेत्
ना फार मोठ्याने बोलावं, ना अगदी हळू, ना गाणं म्हणावं, ना शरीर हलवावं.
यथा सुचरतां मार्गो मीनानां नोपलभ्यते
जसं मासळींचा सुंदरपणे जाण्याचा मार्ग कुणालाही दिसत नाही—
यथा दधिनि सर्पिः स्यात्काष्टस्थो वा यथानलः
जसं दह्यात तूप असतं किंवा लाकडात अग्नि असतो—
स्वरात्स्वरस्य संक्रामंस्वरसंधिमनुल्बणम्
एक सूर दुसऱ्या सूराकडे जाताना, सूरांच्या संगमावर हे बदल मऊ आणि सहज असावेत.
अनागतमतिक्रान्तं विच्छिन्नं विषमाहतम्
जो सूर अजून लागलेला नाही, किंवा ओलांडला जातो, तुटलेला आहे, किंवा असमानपणे वाजवला जातो—
स्वरः स्थानाच्च्युतो यस्तु स्वं स्थानमतिवर्तते
जो सूर आपल्या जागेवरून हलतो किंवा आपली जागा ओलांडतो—
अभ्यासार्थे द्रुतां वृत्तिं प्रयोगार्थे तु मध्यमाम्
सरावासाठी जलद पद्धत घ्यावी, आणि सादरीकरणासाठी मध्यम गतीची वापरावी.
गृहीतग्रन्थ एवं तु ग्रन्थोञ्चारणशैक्षकान्
जसा ग्रंथ शिकलेला आहे, तसा तो उच्चाराचे शिक्षण घेणाऱ्यांनी म्हणावा.
क्रुष्टस्य मूर्द्धनि स्थानं ललाटे प्रथमस्य तु
कर्कश सूर डोक्याच्या टोकावर असतो, तर पहिला सूर कपाळावर असतो.
कण्ठस्थानं चतुर्थस्य मन्द्रस्य रसनोच्यते
मंद्र सप्तकातील चौथ्या स्वराचं स्थान जिभेवर असल्याचं सांगितलं आहे.
अङ्गुष्टस्योत्तमे व्रुष्टो ह्यङ्गुष्टं प्रथमः स्वरः
जेव्हा अंगठा सर्वात वर असतो, तेव्हा पहिला स्वर अंगठ्याने निर्माण होतो.
अनामिकायां षङ्गस्तु कनिष्टायां तु धैवतः
छठा स्वर अनामिकेवर असतो आणि सातवा स्वर, म्हणजे धैवत, लहान बोटावर असतो.
अपर्वत्वादमध्यत्वा दव्ययत्वाञ्च नित्यशः
मधलेपण, कायम बदलणं आणि स्वरांमध्ये अंतर नसणं हे नेहमीच असतं.