स्रियो मधुरमिच्छन्ति विक्रुष्टमितरे जनाः
सौभाग्यवंतांना गोडवा आवडतो; इतरांना उंचावलेपणा आवडतो.
कनकाभस्तु गान्धारो मध्यमः कुन्दसन्निभः
गांधार सोन्यासारखा दिसतो; मध्यम कुंदासारखा शुभ्र असतो.
निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः
निषाद हा सर्व जातींमध्ये गणला जातो; ह्याच स्वरांचे हे गुणधर्म आहेत.
ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ
ऋषभ आणि धैवत हे दोन्ही क्षत्रिय मानले जातात.
शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः
शूद्रत्व अर्ध्या नियमाने ठरते; त्याच्या पतित अवस्थेबद्दल काहीच शंका नाही.
निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात्
मध्यम स्वरात उतरताना जो निषाद असतो, तो षांजव जातीचा आहे असे समजावे.
ऋषभो निषादसहितस्तं पञ्चममीदृशं विद्यात्
ऋषभ आणि निषाद मिळून, असा पाचवा स्वर ओळखावा.
धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते
धैवताच्या दुर्बलतेमुळे त्याला मध्यम ग्राम म्हणतात.
धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः
जिथे धैवत कंपित होते, तिथे त्याला षंगयाम असे म्हणतात.
तं तु साधारितं विद्यात्पञ्चमस्थं तु कैशिकम्
त्याला साधारित म्हणावे; पाचवा स्वर कैशिक म्हणतात.
यस्मा त्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः
मध्यमात विसावा असल्यामुळे त्याला कैशिक मध्यम म्हणतात.
कश्यपः कैशिकं प्राह मध्यमग्रामसंभवम्
कश्यपांनी सांगितले की कैशिक हा मध्यम ग्रामातून उत्पन्न होतो.
वेति वाद्यस्य संज्ञेयं गन्धर्वस्य प्ररोचनम्
'वेति' हे वाद्याचे नाव आहे; ते गंधर्वांना आवडते.
यो द्वितीयः स गान्धारस्तृतीयस्त्वृषभः स्मृतः
दुसरा स्वर गंधार आहे, आणि तिसरा ऋषभ म्हणून ओळखला जातो.
षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पञ्चमः स्मृतः
सहावा स्वर निषाद आहे, आणि सातवा पाचवा म्हणून ओळखला जातो.
अजाविके तु गान्धारं क्रैञ्चो वदति मध्यमम्
मेंढीत गंधार स्वर असतो; क्रौंच पक्षी मध्यम स्वर सांगतो.
अश्वस्तु धैवतं वक्ति निषआदं वक्ति कुञ्जरः
घोडा धैवत स्वर काढतो; हत्ती निषाद स्वर काढतो.
गान्धारस्त्वनुनासिक्य उरसो मध्यमः स्वरः
गंधार स्वर नासिकेतून निघतो; मध्यम स्वर छातीचा असतो.
ललाटाद्धैवतं विद्यान्निषादं सर्वसन्धिजम्
धैवत स्वर कपाळातून ओळखावा; निषाद सर्व सांध्यांतून उत्पन्न होतो.
षङ्भिः सं जायते यस्मात्तस्मात्षङ्ज इति स्मृतः
षड्जातून जो जन्मतो, त्याला म्हणून षांज असे म्हणतात.
नर्दत्यृषभवद्यस्मात्तस्मादृषेर्भ उच्यते
बैलासारखा आवाज येतो म्हणून त्याला ऋषभ असं नाव पडलं.
वाति गन्धवहः पुण्यो गान्धारस्तेन हेतुना
गंध वाहणारा आणि शुद्ध असलेला गान्धार असं नाव त्याला मिळालं.
नाभिप्राप्तो मध्यवर्ती मध्यमत्वं समर्श्नुते
नाभीच्या जवळ असलेला आणि मधोमध असणारा स्वर म्हणून त्याला मध्यम म्हणतात.
पञ्चस्थानोत्थितस्यास्य पञ्चमत्वं विधीयते
पाच ठिकाणांवरून हा स्वर निर्माण होतो म्हणून त्याला पंचम म्हणतात.
शेषान्पञ्च स्वरांस्त्वन्ये पञ्चस्थानोत्थितान्विदुः
इतर पाच स्वरही पाच ठिकाणांवरून उत्पन्न होतात असं मानलं जातं.
अग्निगीतस्वरः षङ्ज ऋषभो ब्रह्मणोच्यते
षंज हा स्वर अग्नीमध्ये गायला जातो आणि ऋषभ ब्रह्माशी संबंधित आहे असं सांगितलं आहे.
पञ्चमस्तु स्वरो गीतस्त्वयैवेति निधारय
पाचवा स्वर तुझ्याचकडून गायला जातो, हे लक्षात ठेव.
आद्यंस्य दैवतं ब्रह्मा षङ्जस्याप्युच्यते बुधैः
पहिल्या स्वराचं दैवत ब्रह्मा आहे आणि शांजाचंही तसंच आहे, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
गावः प्रणीते तुष्यन्ति गान्धारस्तेन हेतुना
गायींना हाकललं की त्या आनंदी होतात, म्हणून गान्धार असं नाव पडलं.
सोमस्तु पञ्चमस्यापि दैवतं ब्रह्मराद्रस्मृतम्
पंचम स्वराचं दैवत सोम आहे, असं ब्रह्मराद्रांनी सांगितलं आहे.