इत्येतञ्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम्
असं हे सर्व स्वरांचं आचरण सर्व वेदांमध्ये आहे.
अल्पग्रन्थं प्रभूतार्थं सामवेदाङ्गमुत्तमम्
सामवेदाची ही शाखा थोडक्यात असून अर्थाने भरपूर आणि श्रेष्ठ आहे.
पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम्
हे पवित्र, शुद्ध करणारे आणि पुण्यदायक आहे, जसं तुला सांगितलं आहे.
सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः
सप्त स्वरांवर आधारलेली ग्राम आहे आणि एकवीस प्रकारच्या मृच्छना आहेत.
षङ्जश्च ऋषभश्चैव गान्धारो मध्यमस्तथा
षंज, ऋषभ, गांधार आणि मध्यम अशी ही नावे आहेत.
षङ्जमध्यमगान्धारास्ररयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः
षंज, मध्यम आणि गांधार हे गाम म्हणून ओळखले जातात.
स्वर्गाभ्राञ्चैव गान्धारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि
स्वर्ग, अभ्र आणि गांधार ही गामांची तीन ठिकाणे मानली जातात.
विंशतिर्मध्यमग्रामे षङ्जग्रामे चतुर्दश
मध्यम गामात वीस आहेत, आणि षंज गामात चौदा आहेत.
नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा
नदी, विशाल, सुमुखी, चित्रा, चित्रवती आणि मुखा ही नावे आहेत.
आप्यायिनी विश्वभृता चन्द्रा हेमा कपर्दिनी
आप्यायिनी, विश्वभृता, चंद्रा, हेमा आणि कपर्दिनी ही नावे आहेत.
षङ्जे तूत्तरमन्द्रा स्यादृषभे चाभिरूहता
षंज गामात उत्तम मंद्रा असते, आणि ऋषभ गामात अभिरूढता असते.
मध्यमे खलु सौवीरा हृषिका पञ्चमे स्वरे
मध्यम गामात सौवीरा आणि हृषिका हे पाचव्या स्वरात असतात.
निषादे रजनीं विद्यादृषीणां सप्त मूर्छनाः
निषाद स्वरात रजनी ओळखावी, आणि ऋषींच्या सात मूर्चना आहेत.
पितॄणां मूर्च्छानाः सप्त तथा यक्षा न संशयः
पितरांच्या सात मूर्चना आहेत, आणि यक्षांच्याही तितक्याच आहेत, यात शंका नाही.
षङ्जः प्रीणाति वै देवानृषीन्प्रीणाति चर्षभः
षंज देवांना आनंद देतो, आणि ऋषभ ऋषींना संतुष्ट करतो.
देवान्पितॄनृषींश्चैव स्वरः प्रीणाति पञ्चमः
पंचम स्वर देव, पितर आणि ऋषी यांना आनंद देतो.
गानस्य तु दशविधा गुणवृत्तिस्तु तद्यथा
गाण्याचे गुण आणि प्रकार दहा आहेत, ते असे:
काकस्वरं मूर्द्धगतं तथा स्थानविवर्जितम्
काकस्वर, मस्तकावर गेलेला आणि योग्य स्थान नसलेला स्वर.
व्याकुलं तालहीनं च गीतिदोषाश्चतुर्दश
गोंधळलेला, ताल नसलेला; हे गाण्याचे चौदा दोष आहेत.
स्रियो मधुरमिच्छन्ति विक्रुष्टमितरे जनाः
सौभाग्यवंतांना गोडवा आवडतो; इतरांना उंचावलेपणा आवडतो.
कनकाभस्तु गान्धारो मध्यमः कुन्दसन्निभः
गांधार सोन्यासारखा दिसतो; मध्यम कुंदासारखा शुभ्र असतो.
निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः
निषाद हा सर्व जातींमध्ये गणला जातो; ह्याच स्वरांचे हे गुणधर्म आहेत.
ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ
ऋषभ आणि धैवत हे दोन्ही क्षत्रिय मानले जातात.
शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः
शूद्रत्व अर्ध्या नियमाने ठरते; त्याच्या पतित अवस्थेबद्दल काहीच शंका नाही.
निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात्
मध्यम स्वरात उतरताना जो निषाद असतो, तो षांजव जातीचा आहे असे समजावे.
ऋषभो निषादसहितस्तं पञ्चममीदृशं विद्यात्
ऋषभ आणि निषाद मिळून, असा पाचवा स्वर ओळखावा.
धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते
धैवताच्या दुर्बलतेमुळे त्याला मध्यम ग्राम म्हणतात.
धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः
जिथे धैवत कंपित होते, तिथे त्याला षंगयाम असे म्हणतात.
तं तु साधारितं विद्यात्पञ्चमस्थं तु कैशिकम्
त्याला साधारित म्हणावे; पाचवा स्वर कैशिक म्हणतात.
यस्मा त्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः
मध्यमात विसावा असल्यामुळे त्याला कैशिक मध्यम म्हणतात.