सो ऽहं स च त्वं स च सर्वमेतदात्मांस्वयं भात्यपभेदमोहः
तो आत्मा मी आहे, तोच तू आहेस आणि हे सर्वही तोच आत्मा आहे; भेदाची माया अज्ञानामुळे निर्माण होते.
स चापि जातिस्मरणावबोदस्तत्रैव जन्मन्यपवर्गमाप
ज्याला पूर्वजन्मांची आठवण होती, त्याने त्या जन्मातच मुक्ती मिळवली.
ब्राह्मणक्षत्रियविशां श्रोर्तृआणां चापि मुक्तिदम्
हे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि ऐकणाऱ्यांनाही मुक्ती देणारे आहे.
ब्रह्मज्ञानमिदं शुद्धं किमन्यत्कथयामि वै
हे शुद्ध ब्रह्मज्ञान आहे; यापेक्षा मी आणखी काय सांगू?
असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनन्दनम्
असमाधानी असल्यासारखा तो आपल्या भावाला सनंदनाला म्हणाला.
तथापि नात्मा प्रीयेत शृण्वन्हरिकथां मुहुः
पुन्हा पुन्हा हरिकथा ऐकली तरी आत्मा तृप्त होत नाही.
सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णो ऽवान्तरं बहिः
महान सिद्धी मिळवूनही तो आतून आणि बाहेरून उदास राहिला.
न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः
व्यासाचा पुत्र लहान असतानाही त्याला हे ज्ञान कसे मिळाले?
समाख्याहि महाभाग मो७शास्त्रार्थविद्भवान्
हे महाभागा, तुम्ही शास्त्रार्थ जाणता, ते मला सांग.
यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने
मुनी, जे ऐकून माणूस ब्रह्मतत्त्व जाणतो, ते मला सांग.
ऋषयश्चक्रिरे धर्मं यो ऽनूचानः स नो महान्
ऋषींनी धर्म आचरला; जो शिकला आहे तोच आपल्यात मोठा आहे.
तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम
मला ते कर्म सांग, कारण मला ते ऐकायची उत्सुकता आहे.
यज्ज्ञात्वा साङ्गवेदानामभिज्ञो जायते नरः
जे जाणून माणूस सर्व वेद आणि त्यांच्या शाखांमध्ये पारंगत होतो.
छन्दःशास्त्रं षडेतानि वादाङ्गानि विदुर्बुधाः
छंदशास्त्र आणि हे सहा वादांग विद्वानांना माहीत असतात.
वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे
धर्म ठरवण्यासाठी हे चार वेदच सांगितले आहेत.
सो ऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रन्थकोटिभिः
जो हे शिकतो तोच समर्थ होतो; अन्यथा लाखो ग्रंथ असूनही नाही.
त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद
तू आमच्यात या सर्व शाखांमध्ये फारच जाणकार आहेस, मान देणारा आहेस.
संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम्
मी तुला या सर्वांचं सार थोडक्यात आणि ठामपणे सांगतो.
वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते
वेद जाणणाऱ्यांनी वेदांबद्दल जे सांगितलं आहे, ते मी तुला सांगतो, ऐक.
कृतान्ते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः
कर्मकांडाच्या शेवटी स्वरशास्त्राचं विशेषत्वानं वापर करावा लागतो.
सामसु त्र्यन्तरं विद्यादेतावत्स्वरतो ऽन्तरम्
सामगायनात स्वरांमध्ये तिप्पट अंतर असतं, हे ओळखावं.
अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः
शिक्षेचं ज्ञान नसल्यामुळे त्यांचा गाणं बेसूर होतं.
स वाग्वज्रो यजमानं हिर्नास्ति यथेन्द्रशत्रुः स्वरतो ऽपराधात्
ती वाणी वज्रासारखी यजमानाचा नाश करते, जसं इंद्रशत्रू स्वरातील चुकांमुळे नष्ट झाला.
सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धतोंऽतरम्
ही सामे सोमयज्ञात म्हटली जातात; किंवा सामगायनात अर्ध अंतर असतं.
न च शक्तो ऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः
तुला ते स्पष्टपणे सांगता येत नाही; म्हणूनच पठणाची ही पद्धत आहे.
ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः
ऋग्वेद आणि सामवेदात पहिला स्वर उच्चारावा लागतो.
उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः
उच्च आणि मध्यम स्वरांचा संगम असलेला स्वर 'पार्थिव' म्हणतात.
द्वितीयाद्यास्तु मद्रान्तास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान्
दुसरा आणि पुढचे, मंद्र स्वरात संपणारे, हे तैत्तिरीय चार स्वरांचे असतात.
मन्द्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वन्ति सामगाः
मुनिश्रेष्ठा, सामगायक मंद्र आणि क्रुष्ट हे स्वर गातात.
तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम्
तसंच, शातपथ ब्राह्मणात हे दोन स्वर वाजसनेयीयांचे आहेत.